YAPI STOKUNUN %70’E YAKINI VERİMSİZ

Enerji verimliliği konusunda Türkiye’deki gelişmeler ve dünyadaki yeniliklere katkı sağlamak amacıyla faaliyet gösterdiklerini belirten VERİMDER Başkanı Çağdaş Korkmaz, “Ülkemizde enerji kullanımı; yapılar, sanayi ve ulaşım olarak üçe ayrılmış durumda. Bu anlamda yapıların önemi gün geçtikçe artıyor. Enerjinin yaklaşık yüzde 30-35’i yapılarda tüketiliyor, bunun ağırlıklı olarak ısıtma ve soğutma olduğunu biliyoruz. Mevcut yapı stokumuzun yüzde 70’e yakın bir kısmının enerjiye verimsiz bir şekilde yapılmış olması bulunduğumuz jeopolitik durumda, enerji maliyetlerinin artması ve enerjiye ulaşımın zorlaşmasına neden oluyor. Bu kötü senaryoyu iyiye döndürmekle ilgili önemli çalışmalar var” dedi.

Çağdaş Korkmaz

‘RAKAMLAR OLUMLUYA DÖNEBİLİR’

Korkmaz, sözlerine şöyle devam etti: “II. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı 2024 yılı içinde lanse edildi. Bu plan kapsamında ülkemizde çeşitli yasa ve yönetmeliklerin faaliyete girmesiyle beraber çok hızlı bir şekilde buradaki enerji verimliliğini hayata geçirmek için çalışmalar yapılıyor. Yine ülkemizin gündemindeki kentsel dönüşüm de enerji verimliliğine dönüşüm olarak değerlendirilebiliyor. Yaklaşık 6.5 milyon konutun ve yaşanan deprem felaketiyle birlikte o bölgede yapılacak olan 600 bin konutun enerjiye verimli olarak imal edilmesi, bahsettiğim rakamların olumluya dönmesini sağlayacak.”

‘DÖRT TEMEL ETKİ NEDENİYLE STRATEJİK’

TÜRKİYE İMSAD Yönetim Kurulu Başkanı Tayfun Küçükoğlu da, “Türkiye yüzyılında ülkemizin hak ettiği gelişmişlik seviyesine ulaşması, toplumumuzun hak ettiği refahı ve konforu yaşayabilmesi ve küresel iklim değişikliğiyle mücadele adına enerji verimliliğimizi geliştirmenin kritik ve stratejik önemi olduğuna ve bu uğurda sosyal sorumluluk şuuru ile mücadele edilmesin gerektiğine inanıyorum. Ülkemizin enerji verimliliği hamlesinde dört temel etki dolayısıyla kritik ve stratejik olduğuna inanıyoruz. Bir; deprem güvenliği ihtiyacımız. Acil ve planlı ihtiyaç. İki, enerji ithalatının ve büyüklüğünün ülkemiz ekonomisi üzerindeki olumsuz etkisi. Üç, enerji verimliliğini geliştirmede yapıların çok yüksek etkilerinin olması. Dört, küresel iklim değişikliğiyle mücadele ülkemizin sorumlulukları, yükümlülükleri ve insanı olarak yapması gerekenler” dedi.

Tayfun Küçükoğlu

‘BÜYÜK KATKIMIZ OLACAK’

NIPPON Paint Betek Boya Pazarlamadan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Arzu Uludağ ise yaklaşık 25 milyon yapı stoğu bulunduğunu ve bunlardan yüzde 25’ine ısı yalıtımı uygulandığını ifade etti. Altı milyon yapının da kentsel dönüşüme gireceğini kaydeden Uludağ, “Önümüzde bir fırsat var. Bu binalarda doğru ısı yalıtımı uygulayabilirsek enerji verimliliğine çok büyük katkımız olacak” dedi. Uludağ, bir binadaki enerjinin ortalama yüzde 80’inin ısıtma ve soğutma amaçlı kullanıldığına değinerek, “Önümüzde bir fırsat var. Böyle bakıldığında bütün bu binaları biz doğru ısı yalıtımlı binaların haline getirirsek enerji verimliliğine çok büyük katkımız olacak” diye konuştu.

Arzu Uludağ

KIRMIZI ET, KRİPTO BORSA, SAHTE FATURA

Planlama kapsamında yaklaşık 50 ili kapsayan ve 1000 civarında vergi müfettişinin katılımıyla birçok sektörü içine alan yaygın vergi incelemeleri yürütülecek. Yapılacak incelemeler sırasında özellikle son dönemde kayıt dışılıkla ilgili IBAN ve mail order üzerinden yapılan ödeme ve para transferleri, banka hesaplarının başkalarına kullandırılması, kırmızı et piyasasındaki kayıt dışı işlemler, vergi istisna ve muafiyetlerinden yararlanan mükellefler tarafından yapılan işlemler denetlenecek. Ayrıca KDV oranlarının farklı uygulanması, gayrimaddi hak ödemeleri, kripto para borsaları üzerinden yapılan işlemler, haksız yere stok affından yararlanan mükellefler, lüks araç ticareti mercek altına alınacak. Kuyum sektörü, perakende sektörü, ulaştırma ve depolama sektörü, enerji sektörü, sağlık sektörü, konaklama ve yiyecek hizmetleri sektörü, inşaat sektörü, tekstil sektörü radara alınacak. Bu sektörlerde faaliyet gösteren mükellefler, özel eğitim kurumları ile sahte fatura kullanılmak suretiyle vergi kaybına sebebiyet veren mükellefler başta olmak üzere orta ve büyük ölçekteki birçok mükellefe vergi incelemesi kapsamında sorular yöneltilecek.

Mehmet Şimşek

ÇÖZÜM İÇİN DE SORU SORULACAK

Kaynaklardan edinilen bilgiye göre bu sefer vergi denetimlerinde yapısal sorunların çözümünde kullanılması için de sorular yöneltilecek. Saha çalışmaları sırasında yalnızca vergi incelemesi yapılmakla kalınmayacağı belirtilirken, ayrıca kayıt dışılığa sebep olan yerel veya yapısal faktörlerin tespiti ile kayıt dışılığın yaygın olduğu sektörlerde vergisini düzenli ödeyen mükelleflerin maruz kaldığı rekabet eşitsizliğini gidermeye yönelik yapısal düzenlemelere zemin hazırlayacak verilerin toplanacağı öğrenildi.

YERİNDE ÇALIŞMALARA DEVAM

Hazine ve Maliye Bakanlığı bir süre önce başlattığı kayıtdışı ile mücadele çalışmaları kapsamında alt yapı çalışmalarını tamamlıyor. Yapay zeka ve algoritma ile ilgili denetim modelleri de kayıtdışı ekonominin bir parçası haline getiriliyor. Kaynaklar, kayıt dışı ekonomi ile güçlü mücadele ile hazine kaynaklarının etkin kullanımı ve bu kaynakların yatırıma istihdama ve ihracata yönlendirilmesi ile ilgili vergi incelemeleri ile saha çalışmalarına hız kesmeden devam edeceği belirtiliyor.

ŞİRKETLER NASIL TESPİT EDİLDİ

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in talimatı ile hazırlanan kapsamlı denetimde çok sayıda sektör belirlendi. Bu sektörlerin nasıl belirlendiğine yönelik olarak kaynaklar, incelenecek mükelleflerin birçok yöntemle belirlendiğini kaydettiler. Bunların en başında risk analiz sisteminde yer alan senaryolara takılan gerçek ve tüzel mükellefler, kayıtdışılığın yüksek olduğu sektörler nezdinde yapılan araştırma çalışmalarında tespit edilenler var. Yine enflasyonla birlikte artan karlılıklarına rağmen ödedikleri vergi düşük kalan şirketler nezdinde yapılan tespitler bulunuyor. İhbarlar sonucunda belirlenen mükellefler, Türkiye’de yüksek kazançlar elde eden ancak aynı oranda vergi vermeyen yabancı ortaklı şirketler bulunuyor. Denetlenecek mükelleflerin tamamının risk kriterlerine takıldığı belirtildi. Yüksek oranda vergi harcamasına konu istisna ve muafiyetleri bulunduğu, karlılıklarının yüksek ancak efektif vergi yüklerinin düşük kaldığı vurgulandı.

MASAK, SAVCILIK, KOM

Yapılan tespitler dolayısıyla incelenen mükelleflerin de bulunduğu öğrenildi. Yapılan araştırmalarda sahte belge düzenlemek ve kullanmak suretiyle organize bir şekilde vergi suçu işlediği şüphesi olan mükellefler de bulunuyor. Bunlara karşı müfettişlerle birlikte MASAK, Savcılık ve KOM işbirliği yapıyor.

BAKANLIK YARDIMLARI

– Riskli evde yaşayan vatandaşa hibe ve uygun şartlarda kredi imkânı sunan ‘Yarısı Bizden’ kampanyası şubatta yürürlüğe girdi. 350 bin konutun dönüşmesi hedefiyle başlatılan kampanyada başvurular geçen yıl yapıldı. Bakanlık yetkililerinin verdiği bilgiye göre önce başvuranlar, sonra başvuruyu kaçırıp kampanyadan faydalanmak isteyenler sürece dahil edilecek. İstanbul özelindeki kampanyada; hak sahibine bir konut için 700 bin liraya kadar hibe, 700 bin liraya kadar kredi, bir işyeri için 350 bin liraya kadar hibe, 350 bin liraya kadar kredi verilebilecek. Kampanya kapsamında taşınmazı kullanan kişiye bir kereye mahsus 100 bin lira taşınma desteği ödenecek. Böylece konutta toplam destek 1.5 milyonu bulacak. Hibe kısmı için geri ödeme yok. Kredilerde ise ruhsat tarihinden itibaren ‘24 ay geri ödemesiz dönem’ uygulanacak. 3. yılda ödeme başlayacak ve ‘ilk 12 taksit faizsiz’ olmak üzere en fazla 120 ayda tamamlanacak. 3 yıldan sonra taksitler her yıl TÜFE artışının yarısı oranında güncellenecek. Kampanya için vatandaşın uzlaşması ve müteahhit firmayı da kendi bulması gerekiyor.

KİRA YARDIMI AYLIK 5.500 TL

– Kampanyadan bağımsız olarak bakanlık İstanbul ve diğer illerde, evi dönüşüme gören vatandaşa kira ve devlet destekli kredi imkânı tanıyor. Son yapılan düzenleme ile İstanbul’da kira desteği 5 bin 500 liraya çıkarıldı. Riskli yapılarda 18 ay, riskli ve rezerv yapı alanlarında ise en fazla 48 ay kira yardımı veriliyor. Kiracılara da bir kereye mahsus 11 bin lira ödeniyor.

-Gelelim dönüşüm kredisine… Bu kapsamda konut yapım ve konut edinme için 1 milyon 250 bin lira, işyeri yapım için 800 bin lira, işyeri edinme için 350 bin lira, güçlendirme için 320 bin lira kredi sağlanıyor. Konut kredilerinde 10 yıl, işyeri için 7 yıl vade uygulanıyor. Dönüşüm kredisinde faiz şu an aylık yüzde 4.29 seviyesinde. Kamunun konut için yüzde 0.70 desteği ile yüzde 3.59’a düşüyor.

-Riskli yapılar yenilenirken tapu, noter, damga vergisi gibi harçlardan muafiyet sağlanıyor. Ayrıca müteahhitle kat karşılığı anlaşma yapmadan evini kendi dönüştüren, yüzde 18 yerine yüzde 1 KDV ödüyor.

YÜZDE 0.69 FAİZLİ KREDİ BEKLENİYOR 

-Dönüşümde dikkat çeken bir destek de geçtiğimiz haftalarda açıklandı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, Dünya Bankası ile imzalanan anlaşma kapsamında, İstanbul, İzmir, Manisa, Kahramanmaraş ve Tekirdağ’ın kentsel dönüşümüne katkı sunacak olan ‘İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi’ni başlatacaklarını açıkladı. Bu kapsamda; 2.5 milyon TL’ye varan kredi desteği, aylık yüzde 0.69 faiz ve 180 ay vadeyle verilecek. Uygun faizli kampanyada takvimin netleşmesi, başvuru şartlarının açıklanması bekleniyor.

VATANDAŞ NE BEKLİYOR?

YENİ kentsel dönüşüm yasası ve sonrasında devreye alınan kampanya, dönüşüm süreci için şüphesiz oldukça kıymetli. Öte yandan sürecin hızlanması için vatandaş cephesinde çözüm bekleyen başlıklar şöyle:

1- Kira krizi kentsel dönüşümün önündeki en büyük engel. İstabul’da ortalama kira bedeli 19 bin liraya yaklaştı. Bakanlık ve İBB desteği katkı sağlasa da yeterli olmuyor. Bu nedenle rakamların artması ve dönüşümde kullanılacak ‘kiralık sosyal konutlar’ üretilmesi bekleniyor.

2- Yarısı Bizden kampanyasında verilen toplam 1.5 milyon lira destek kimi bölgelerde inşaat maliyetlerini karşılamıyor. Megakentte ortalama metrekare inşaat maliyeti 25 bin lira, yani 100 metrekare evde maliyet 2.5 milyon lira. Dönüşüm yapılacak projede ek konut üretimi yoksa, vatandaş devletten aldığı kredi dışında bir kez daha borçlanmak zorunda kalıyor. İşte birçok hane bu borcu karşılayamıyor. Proje ilk açıklandığında çıkacak maliyetin yarısına destek verileceği belirtilirken, sonra tüm haneler için rakam sabitlendi. Beklenti desteklerin artan maliyetlere göre yükselmesi ve proje özelinde kararlar alınması yönünde.

3- Kimi aileler hibe ve uygun şartlarda kredi olsa da kentsel dönüşüm için gerekli bütçeye sahip değil. Söz gelimi emekli maaşı ile geçinen bir İstanbullu tüm avantaja rağmen kredi taksitlerini ödeyemez. Bu kesim için farklı adımlar bekleniyor. 

4- Vatandaş kendi imkânlarıyla dönüşüm kredisi çektiğinde çok yüksek faiz oranlarıyla karşılaşıyor ve çoğu zaman da kredi talepleri kabul görmüyor. Kabul görse dahi, 120 ay vadeli 1 milyon lira kredide aylık ödeme 36 bin 428 lira… İşte bu nedenle başta İstanbul olmak üzere tüm illerde dönüşüme özel düşük faizli kredi imkânı bekleniyor. Üstelik bunun bir kampanya ve konut sayısı ile sınırlı olmaması, tüm riskli yapı sahiplerine açık olması önemli.

5- Yasa gereği vatandaş bakanlığın kira ve kredi desteklerinden birini seçebiliyor. Oysa bugünün ekonomik şartlarında her iki desteği eş zamanlı kullanımına ihtiyaç duyuluyor.

İBB NELER YAPIYOR?

-İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), iştiraki Kiptaş aracılığıyla riskli yapılarda güçlendirme ve yenileme yapılıyor. ‘İstanbul Yenileniyor’ projesi kapsamında, maliyetine yenileme çalışması hem sitelerde hem de tekil apartmanlarda uygulanıyor. Burada ilk adım başvuru. Riskli yapılarını yenilemek isteyen vatandaşlar online ve ücretsiz bir şekilde www.istanbulyenileniyor.com üzerinden başvurularını yapıyor. Vatandaşa bilgilendirme formu ve gerekli evraklar iletiliyor. İkinci aşamada yapı özelinde yapılan incelemelerle taslak proje ve ön teklif sunuluyor. Son olarak uzlaşma aşamasında detaylı proje ortaya çıkıyor. Salt çoğunluğun kabulü ile yıkım ve yapım başlıyor.

-Kiptaş projelerinde vatandaşın ödeyeceği rakam ile kira ve taşınma desteği farklılık gösteriyor. Kimi zaman yapılan ek konutlarla işin maliyeti karşılanıyor ve vatandaş hiç ödeme yapmıyor. Kimi zaman ise imar şartları gereği yıkılan kadar konut üretiliyor ve vatandaşın ödeme yapması gerekiyor. Ev sahipleri dilerse yüzde 20 peşin, 24 ay faizsiz Kiptaş’a ödeme yapıyor, ya da yine Kiptaş’ın aracılığıyla bankaya uzun vadeli borçlanıyor. Yetkililerin verdiği bilgiye göre; bakanlık tarafından yapılan kira desteği dışında; değer yaratan bir proje olması halinde 8-12 bin TL arasında ek kira ve ayrıca taşınma yardımı da verilebiliyor.

BAKANLIĞA İLAVE KİRA DESTEĞİ 

-Kiptaş projelerinin yanında İBB, Hızlı Tarama Testi’nde yüksek riskli çıkan yapıları tahliye eden ev sahipleri ve kiracılara destek veriyor. Bu destek bakanlık kira desteğine ek olarak yapılıyor. Maliklere ve kiracılara aylık 7 bin TL, binalarda ikamet etmeyen maliklere 4 bin 500 TL ödeniyor.

GÖZLER SEÇİM VAADLERİNDE

-Seçim döneminde yapılan açıklamalara göre kentsel dönüşüme ek destekler de yolda. Buna göre; dar gelirliye ait 50 bin konutun inşaat maliyetinin yüzde 60’ı karşılanacak, emekli ise bu oran yüzde 65 olacak. Tüm riskli yapılara sabit taksitle 2 yıl vadeli faizsiz ödeme imkânı sunulmaya devam edilecek. Bakanlık kira desteğine ek ev sahibi ve kiracıya 7 bin lira kira yardımı yapılırken, dar gelirli emekliye 9 bin lira ödenecek. Toplam 80 bin ev sahibi ve kiracıya kira desteği verilecek.

ÖZEL BANKALAR DA GÜNCELLEMEYE BAŞLADI

Kamu bankalarındaki promosyon artışı üzerine özel bankaların da Nisan ayı itibarıyla promosyon miktarlarını arttırdı. Bazı bankalar promosyon miktarlarını 18 bin TL’ye kadar çıkardı.

EMEKLİ PROMOSYONU NASIL ALINIYOR?

Emekliler emekli maaşlarını istedikleri bankadan alabiliyorlar. Banka da maaşını kendisinden çekmeyi taahhüt eden emeklilere emekli maaşı tutarına göre banka promosyonu veriyor. Maaşlarını taşımak isteyenler bankaya bildirim yapmak zorunda. Bildirim banka şubelerinden veya e-Devlet üzerinden yapılabiliyor. Taahhüt süresi dolmadan da banka değişikliği yapılabiliyor. Ancak mevcut bankada kalınan sürenin promosyonu emeklide kalıyor, kalanını ise iade ediliyor.

Hangi banka ne kadar promosyon veriyor?

ING BANK

ING Türkiye, emeklilere yönelik nakit promosyon tutarını yükseltti. Emekli maaşını ING Türkiye’ye taşıyan emekliler, maaş tutarına göre 15.000 TL’ye varan ek koşulsuz nakit promosyon kazanıyor. Üstelik, emekli maaşını ilk defa ING’ye taşıyanlar, vadesiz hesaplarına bağlı verecekleri otomatik fatura talimatlarına 3.000 TL’ye varan ek nakit promosyon kazanarak toplamda 18.000 TL’ye varan nakit promosyon fırsatından yararlanabiliyor.

GARANTİ BBVA

Garanti BBVA da promosyon miktarını güncelledi. Maaşını Garanti BBVA’dan alan emeklilere maaşa göre 15.000 TL’ye varan promosyon vaadediliyor.

10.000 TL’ye kadar maaş alanlara 6.250 TL promosyon,

10.000 – 15.000 TL arasından maaş alan emekliler 10.000 TL promosyon,

15.000 – 20.000 TL arasında maaş alan emeklilere 12.500 TL promosyon,

20.000 TL ve üstünde maaş alan emeklilere 15.000 TL promosyon veriliyor.

İŞ BANKASI

T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile yapılan anlaşma çerçevesinde, 28 Mart – 30 Nisan 2024 tarihleri arasında ilk emekli maaş ödemesi için İş Bankası’nı tercih eden veya mevcut emekli maaşını İş Bankası’na taşıyan SGK emeklileri (Emekli Sandığı, SSK ve Bağ-Kur) 12.000 TL’ye varan nakit promosyon ödemesinden faydalanabiliyor.

YAPI KREDİ

28 Mart 2024 – 30 Nisan 2024 tarihleri arasında SGK emekli aylığı üç yıl boyunca Yapı Kredi’den alma taahhüdü veren müşteriler 18.000 TL’ye varan nakit promosyon fırsatından yararlanabilecekler.

Promosyon Taahhütnamesi’nin imzalanması sonrasında ek bir koşul olmadan; bir aylık net gelir 9.999 TL’ye kadarsa 6.250 TL; 10.000 TL – 14.999 TL arasındaysa 10.000 TL; 15.000 TL – 19.999 TL arasındaysa 12.500 TL; 20.000 TL’ nin üzerindeyse 15.000 TL nakit promosyon ödeniyor.

Ek Ödül Taahhütnamesinin imzalanması sonrasındaki 60 gün içerisinde iki yeni fatura ödeme talimatı verilmesi durumunda maaş baremi bağımsız 1.000 TL ek nakit ödül ödeniyor.

QNB FİNANSBANK

QNB Finansbank emekli müşterilerine 15.000 TL ‘ye varan nakit promosyon ve CardFinans Emekli kredi kartından yıllık 1.200 TL indirim olmak üzere toplamda 16.200 TL’ye varan emeklilik ödülü sunuyor.

ZİRAAT BANKASI VE ZİRAAT KATILIM 

Bankadan yapılan açıklamada SGK (Emekli Sandığı, SSK, Bağ-Kur) emekli maaş ödemelerini Ziraat Bankası ve Ziraat Katılım aracılığı ile alan müşterilere 12.000 TL’ye varan promosyon ödemesi imkanı sunululuyor. 

3 yıllık peşin promosyon ödemesi yapılmakta olduğunu belirten banka “Müşterilerimizin 2022 yılına ilişkin devam eden promosyon tutarlarını iade etmeden başvuruları alınabilecek olup, 2024 promosyon ödemesi yapılırken önceki döneme ilişkin iade tutarı sistemsel olarak mahsup edilecektir” demekte. 

VAKIFBANK 

Bankadan yapılan promosyon ödemesi açıklaması şöyle: 

Bir aya isabet eden emekli maaşı tutarı;

10.000 TL’ye kadar olanlara 5.000 TL,
10.000-15.000 TL  arasında olanlara 8.000 TL,
15.000-20.000 TL arasında olanlara 10.000 TL,
20.000 TL ve daha fazla olanlara 12.000 TL promosyon ödemesi yapılabilecektir.

HALKBANK

emekli maaşını 3 yıl boyunca Halkbank aracılığıyla almayı taahhüt eden tüm SGK emeklileri 12.000 TL’ye varan promosyon ödemesinden faydalanabilecek.

28.03.2024 tarihinden itibaren aşağıda yer alan tutarlarda yeni dönem promosyon ödemelerine başlanacaktır.

Maaş Tutarı                        Ödenecek Promosyon Tutarı
10.000 TL – 14.999,99 TL     8.000 TL
15.000 TL – 19.999,99 TL    10.000 TL
20.000 TL ve üzeri               12.000 TL

ÇOĞU YAPI MALZEMESİ

Akkuyu NGS inşaat projesinde yaklaşık 400 şirketin yer aldığını, bunların yarısına yakınının Türk şirketi olduğunu belirten Zoteeva şu bilgileri verdi:

“Bu şirketler malzeme, ekipman ve hizmet tedarik ederler, çeşitli inşaat ve montaj işleri yaparlar ve sahadaki ekipmanı taşırlar. İnşaattaki yapı malzemelerinin çoğu yerli. Beton karışımları, inşaat demiri, metal yapılar, su yalıtım malzemeleri, borular ve kablo ürünleri bunlar arasında. Projedeki toplam iş hacminin yaklaşık yüzde 40’ı Türk şirketleri tarafından gerçekleştirilecek. Türk inşaatçılar ve tasarımcılar, projeye önemli katkı sağlıyor. Örneğin, deniz ve kıyı hidroteknik yapılarından oluşan benzersiz bir tesis inşa ediyoruz. Bu, harcanan emek ve kullanılan teknoloji açısından küçük bir hidroelektrik santralının inşasıyla karşılaştırılabilir. Tesis, Türk ve Rus mühendislerin ortak çalışması sonucunda tasarlandı.”  

‘A AŞAMASI’NA ULAŞILDI

Akkuyu nükleer santralının inşaatıyla ilgili de bilgi veren Zoteeva, “İlk güç ünitesi ve ilgili tüm altyapı tesislerinde genel inşaat aşamasını tamamlıyoruz. Bundan sonra tam ölçekli devreye alma çalışmalarına geçiyoruz. Teknolojik hazırlığın önemli bir göstergesi olan A aşamasına ulaştık. Bu, çeşitli sistem ve bileşenleri tek tek test etme işleminin hâlihazırda devam ettiği anlamına geliyor” dedi. Zoteeva, “1’inci ünitede ilk test elektriğini bu yıl üretmeye başlamayı planlıyoruz. Bunu yapmak için ana devreye alma çalışmalarını tamamlamalı ve güç ünitesinin tüm sistemlerini devreye hazır duruma getirmeliyiz. Bu büyük ve zahmetli bir iş, ancak bunu başarıyla yerine getirmek için gerekli tüm kaynaklara sahibiz” diye konuştu. 

A AŞAMASI NEDİR?

A aşaması tesislerin ekipman ve sistemlerinin yanı sıra reaktör ve türbin bölmelerinin ekipman ve kontrol sistemlerinin kurulumdan itibaren kabulünü kapsayan aşama. NGS ünitesinin reaktörün fiziksel olarak çalıştırılması için hazır olup olmadığı kontrol ediliyor. B aşaması fiziki devreye alma, C aşaması enerjinin devreye alınmasını ifade ediyor.

D aşaması da pilot işletme anlamına geliyor. NGS ünitesinin devreye alınmasından ticari işletme için kabulüne kadar olan aşamayı kapsıyor. 

PROJENİN YÜZDE 98’İ İTHALATTAN BAĞIMSIZ

Zoteeva, Rusya’ya uygulanan yaptırımların nükleer enerji santralına etkisinin sorulması üzerine şu yanıtı verdi: “Tedarikçilerin yaptırım kısıtlamalarını gerekçe göstererek mevcut sözleşmeler kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmekte zorlanmaları halinde, tedarik zincirlerini başka ülkelere yönlendirmeye hazırız. Rus projeleri kapsamında inşa edilen nükleer santrallarının teknolojileri ve ekipmanları yüzde 98 oranında ithalattan bağımsızdır. Mevcut sözleşmeler kapsamındaki tüm yükümlülüklerimizi yerine getiriyoruz ve getirmeye devam edeceğiz.”

İNSAN KAYNAĞI ‘ALTIN FONU’ OLDU

Nükleer santral inşaatında yer alan insanların büyük bir değer taşıdığını ifade eden Zoteeva, şöyle devam etti: “Eşsiz bir deneyim kazandılar ve Türkiye’nin nükleer inşaat alanındaki insan kaynakları potansiyelinin ‘ fonu’ oldular. Tabii ki bu bir inşaat, zor bir iş. Türk ve Rus inşaat işçileri çok çalışıyor, fiziksel işler yapıyorlar. Şu anda sahada 30 binden fazla kişi çalışıyor; burası aslında kendi konutlarına, sosyal altyapısına, ulaşım lojistiğine, sağlık ve güvenlik sistemlerine sahip küçük bir şehir. Kendi açımızdan tüm proje çalışanlarına konforlu ve güvenli çalışma koşulları sağlamak için elimizden geleni yapıyoruz.”

Yarısı Bizden kampanyası İstanbul özelinde uygulanacak. Kentsel dönüşüm yasası kapsamında rezerv alanda, riskli alanda yer alan ve riskli yapı kararı olan yapılar destek alabilecek. Destek için vatandaşın kendi arasında anlaşması şart. Bu da iki yolla olacak; Ya vatandaş kendi arasında yüzde 100 uzlaşma sağlayacak, ya da yasa gereği yüzde 50+1 anlaşma ile inşaat ruhsatını alacak, karara katılmayanın payı satılarak kat irtifakı kurulup destek başvurusu yapılacak. Vatandaşın dönüşümü yapacak müteahhit firmayı da kendi bulması gerekecek.

Yapım için yardıma ilişkin hibe taahhütnamesi ve kredi sözleşmesi 31 Aralık 2026 tarihine kadar yapılabilecek.

YARISI HİBE YARISI KREDİ

Konut ve işyeri için ne kadar hibe ve kredi verilecek?

Hak sahibine bir konut için 700 bin liraya kadar hibe, 700 bin liraya kadar kredi, bir işyeri için 350 bin liraya kadar hibe, 350 bin liraya kadar kredi, diğer her bir konut için 1 milyon 400 bin liraya ve diğer her bir işyeri için 700 bin liraya kadar kredi verilebilecek. Birden fazla konut için verilecek kredide herhangi bir sınırlama bulunmuyor.

Ayrıca hak sahibi, satış veya 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak pay satışı işlemiyle edineceği taşınmaz için payı satılan hak sahibinin kullanacağı hibe ve krediyi kullanabilecek.

Kredi için gelir şartı aranacak mı?

Kampanya kapsamında riskli evde yaşayan hak sahiplerine kredi verilirken, gelir ve kredi puanı durumlarına bakılmayacak.

KİRACILARA TARİHİ DESTEK

Kiracılara destek var mı?

Kampanya kapsamında taşınmazı kullanan kişiye bir kereye mahsus 100 bin lira taşınma desteği verilecek. Dönüşüme girecek evde ev sahibi yaşıyorsa o, kiracı varsa kiracı bu desteği alacak. Böylece dönüşüm sürecinde ilk kez kiracılara bu denli bir ödeme gerçekleşmiş olacak.

Bakanlık ödemeyi ne zaman, nasıl yapacak?

Vatandaş arasında uzlaştı, bina yıkıldı. Sıra geldi destekleri almaya… Hibe ve kredi desteği, Yapı Denetimi Hakkında Kanun’a tabi olan yapılarda Yapı Denetim Sistemi’ndeki inşaat ilerleme seviyesi, diğer yapılarda ise ilgili idare tarafından yerinde yapılacak inceleme esas alınarak ödenecek. Ödemeler, subasman seviyesinde, taşıyıcı sistemin bitiminde ve inşaat bitiminde olmak üzere Kentsel Dönüşüm Başkanlığı’nca ‘üç eşit taksitle’, yapıdaki hak sahipleri adına ‘hak sahiplerinin anlaştığı yüklenicinin’ bankada açılan vadesiz hesabına yapılacak. Yani direk vatandaşa ödeme olmayacak, işlerin zamanında tamamlanması için de inşaatın ilerleme seviyesi dikkate alınacak.

TAKSİTLER NASIL HESAPLANACAK?

Vatandaşın ödemeleri ne zaman başlayacak?

Evi dönüşüme giren vatandaş geçici olarak başka bir evde kiracı oluyor. Bu süreçte hem kira hem kredi taksiti ödemek birçok haneye zor geliyor. İşte bu nedenle de kampanyada, ‘geri ödemesiz dönem’ formülü devreye girecek. Kampanya kapsamında ruhsat tarihinden itibaren 24 ay geri ödemesiz dönem uygulanacak. Yani vatandaş riskli konutu yenilendikten ve yeni evine geçtikten sonra ödemelere başlayacak. İnşaat 24 ay değil de 12 ayda biterse, vatandaş 12 ay daha geri ödemesiz dönemin avantajını kullanacak.

Kredi geri ödemeleri nasıl hesaplanacak?

Verilen kredinin geri ödemeleri, ödemesiz dönemden sonraki ilk aydan itibaren başlayacak ve ‘ilk 12 taksit faizsiz’ olmak üzere en fazla 120 ayda tamamlanacak.

Geri ödemesiz ve faizsiz dönem sonunda ilk taksit ödemesinden önce başlangıç güncellemesi yapılacak. Bu güncelleme ocak ayında gerçekleşecek ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayınlanan yıllık TÜFE artışının yarısı dikkate alınacak.

Güncellenmiş kredi borcu belirlenirken, kredi borcundan yapılan geri ödemeler düşülecek, kalan kredi borcu güncelleme oranının uygulanması suretiyle artırılarak yeni borç tutarı bulunacak. Güncellenen borç kalan taksit sayısına bölünerek, aylık ödenmesi gereken taksit tutarı belirlenecek. Bu işlem kredi borcu bitene kadar devam edecek.

YOĞUN İNŞAAT KAPSAM DIŞI

Hangi durumda kampanya uygulanmayacak?

Riskli yapının bulunduğu parsellerde üretilecek projedeki bağımsız bölüm sayısı veya inşaat alanının, mevcut bağımsız bölüm sayısı veya inşaat alanının bir buçuk katını geçmesi halinde hibe ve destek verilmeyecek. Çünkü bu denli yoğun bir inşaatta müteahhitle yapılacak kat karşılığı anlaşmada vatandaş avantajlı konumda olacak. Müteahhit fazla konutları satarak işi finanse edebilecek. Ayrıca riskli yapının bulunduğu parsellerde 1 Nisan 2023 tarihinden önce, yeni yapıya ait yapı ruhsatı düzenlenmiş olması hallerinde yapım için yardımdan faydalanılamayacak.

Zemin ve plan yüzünden aynı yerde bina yapılamazsa ne olacak?

Zemin ve plan durumunun yeniden inşaat yapımına uygun olmaması durumunda yapım için yardım, yapıda bulunan bağımsız bölüm hak sahiplerinin ‘tamamının muvafakatiyle’ yine hak sahiplerine ait yapılaşmaya uygun il sınırları içinde veya dışında başka bir parselde kullanılabilecek. Yani vatandaş zemin engeli varsa İstanbul’da ya da İstabul dışında da ev yaptırıp desteklerden faydalanacak.

KREDİ TAKSİTLERİ ÖDENMEZSE NE OLACAK?

Kredi geri ödemeleri Kentsel Dönüşüm Başkanlığı’nca takip edilecek. Kredi borcunun zamanında ödenmemesi halinde, Başkanlık tarafından borçlu kişiye ihtarda bulunularak süre tanınacak. Verilen süre içerisinde kredi borcunun ödenmemesi, kredinin durdurulması veya iptal edilmesi durumunda, kullandırılmış kredilerin ödenmeyen kısımları genel hükümlere göre takip ve tahsil edilecek.

‘DÖNÜŞÜM HIZLANACAK’

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda “İstanbul’un kentsel dönüşümü için başlattığımız ‘Yarısı Bizden’ kampanyası kapsamında vereceğimiz destek paketi yürürlüğe girdi. Bu kapsamda; 700 bin TL hibe, 700 bin TL kredi, 100 bin TL tahliye desteği olmak üzere toplam 1.5 milyon TL destek ile İstanbul’un dönüşümünü hızlandıracağız” dedi.

Mehmet Özhaseki

BAŞVURUYU KAÇIRANLARA YENİ FIRSAT

Yarısı Bizden kampanyası için başvurular geçen yıl nisan-mayıs döneminde yapılmış ve 1.2 milyonu aşkın müracaat olmuştu. Kampanyanın avantajlı şartları açıklanınca başvuruyu kaçıranlar pişman oldu. Bu kesimden gelen talebi değerlendiren Bakanlık, yeni bir fırsat sunulmasına karar verildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan Yardımcısı Vedad Gürgen, “Bugün vatandaşımız ‘bu şartları bilmiyordum, o yüzden fırsatı kaçırdım’ diyebiliyor. Bu nedenle müracaat yapmamış olsalar dahi, kendi aralarında uzlaşı sağlarlarsa onları da kapsama alacağız. Önceliğimiz başvuru sahipleri olacak, sonra diğer taleplere de cevap vereceğiz. Bu süreci de ilçe belediyeleri ile birlikte yöneteceğiz” dedi.

Vedad Gürgen

700 BİN TL KREDİDE ÖDEME PLANI

*Ödeme planında hedef enflasyon oranı dikkate alınmıştır. 4. yıl itibarıyla yıllık TÜFE artışının yarısı yüzde 5 olarak öngörülmüş ve yüzde 5 artışla hesaplama yapılmıştır. 

FAALİYET SAATLERİ DEĞİŞTİ
Okulların dışında halen faaliyet göstermekte olan sosyal etkinlik merkezleri ve çeşitli kursların verildiği diğer kurumlarda, günlük çalışmalar saat 07.00 ile 23.00 saatleri arasında yapılıyor, zorunlu eğitim çağındaki öğrencilerin devam ettiği programlarda ise eğitimler 07.00-19.00 saatleri arasında gerçekleştirilebiliyordu. Yayımlanan son yönetmeliğe göre zorunlu eğitim çağındaki öğrencilerin devam ettiği programlarda eğitimler 21.00’ kadar sürebilecek. Diğer yandan bu kurumlarda Türk milletinin milli, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerlerine aykırı, öğrencilerin psikososyal gelişimine katkı sağlamayan etkinlik ya da kutlamaların yapılamayacağı belirtildi.

SORUŞTURMA SÜRECİNDE KURUMLAR DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR
MEB’e bir başka kuruma dönüşmek, yani farklı bir alanda eğitim vermek için başvuru yapan özel öğretim kurumları ilgili kanun hükümlerini karşılaması durumunda gerekli izni alabiliyor. Ancak üzerinde soruşturma yürütülen kurumlara, soruşturma sonuçlanana kadar gerekli izinler verilmiyordu. Yayımlanan yönetmeliğe göre; soruşturması devam eden kurum soruşturmayı yürütenlerden alacağı ön raporla talep ettiği dönüşümü yapabilecek. Eğer ilgili kanun kapsamında belirtilen şartları taşımadığı tespit edilirse dönüşümü yapılan kurumun izinleri ve çalışma ruhsatı iptal edilecek.

YABANCI UYRUKLU ÖĞRETMENE ÖN İZİN
Yabancı uyruklu eğitim personeline ön izin belgesi düzenlenebilmesi için istenen denklik belgesinin temin işlemleri uzun sürebiliyor ve birtakım mağduriyetler yaşanabiliyordu. Bunun önlenmesi amacıyla yeni yönetmelikte, denklik belgesini ibraz edemeyen personelin en fazla iki yıl boyunca denklik için başvuru yaptığına dair belge ile ön izin işlemleri yapılabilecek.

BAKANLIĞIN ONAYLADIĞI KİTAPLAR ZORUNLU
Yönetmelik doğrultusunda özel öğretim kurum müdür ve müdür yardımcılarına verilen görev ve yetkilere yenileri eklendi. Buna göre, derslerde Bakanlık tarafından onaylanan ders kitaplarının okutulmasını sağlayacaklar. Ayrıca ilgili mevzuata uygun olarak kaynaştırma ya da bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamalarını takip ve koordine etmeleri ve eğitim personelini görevlendirmeleri gerekiyor.

ÖZEL MESLEK LİSELERİNE ÜCRET DÜZENLEMESİ
Organize sanayi bölgesinde açılan özel mesleki ve teknik Anadolu liselerinde eğitim ve öğretim desteği kapsamında olma şartı aranmadan öğrencilerden öğrenim ücreti alınmıyordu. Ancak yeni kararla sadece eğitim öğrenim desteği kapsamında olan öğrencilerden öğrenim ücreti alınmaması kararlaştırıldı. Yani organize sanayi bölgelerinde açılan meslek liselerinden teşvik kapsamında olmayan alanlara öğrenci kabul etmek isteyen kurumların bu öğrencilerden ücret alabilmeleri sağlandı.

KURUM AÇILIŞINDA DEĞİŞİKLİK
Özel öğretim kurumlarının açılışı, devri ve nakli gibi işlemlerde ibrazı zorunlu olan bina tapu senedi ile yapı kullanım izin belgesiyle ilgili de değişikliğe gidildi. Bu belgelerin temin edilmesine yönelik güçlük göz önüne alınarak bu işlemlerde ‘bina tapu senedi’ yerine ‘tapu senedi’ istenecek. Ayrıca yapı kullanım izninin aranmamasına yönelik düzenleme yapıldı. Kısmen veya tamamen Hazine ve özel bütçeli idarelerin mülkiyetindeki taşınmazlar ile Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmazlar üzerinde özel öğretim kurumu açılmasına da imkan tanındı.

YERLEŞTİRME İŞLEMLERİ MERKEZİ OLARAK YAPILACAK
Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nda ücretsiz okutmada öncelik sağlanan, harp veya vazife malulü sayılanların ilk ve orta öğretim çağındaki çocukları ile haklarında korunma, bakım veya barınma kararı verilen çocukların yerleştirme işlemleri yayınlanan yeni yönetmelikte değiştirildi. Buna göre artık işlemler merkezi olarak gerçekleştirilecek.

MİLLETLER ARASI OKULLARA ONAY ŞARTI
Özel öğretim kurumlarının açılmasına yönelik bir dizi değişikliği içeren yönetmeliğe göre, milletlerarası özel öğretim kurumları dışında kalan, Türk programı uygulayan yabancı okulların kullandıkları ders kitapları, haritalar ve diğer eğitim öğretim materyalleri için Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’ndan onay almaları gerekecek.

10 MİLYON BEYAZ YAKALIYA İŞ YOK

“Mavi yakalı, usta, operatör, kaynakçı türünde sıkıntı var. Sanayi odaları, ticaret odaları da bu sorunu dile getiriyor. Turizm sektörü de eleman sorunu yaşanıyor. Türkiye’nin ara eleman sorunu var. Ama bizdeki daha kritik. Deprem bölgesinde 600 bin konuta ihtiyaç olduğu söylenmişti. Ayrıca, başta İstanbul olmak üzere depreme hazırlanması gereken büyükşehirlerimiz var. İstanbul’da kentsel döşüm yapılmalı. Ancak bu inşaatları yapacak insan yok. Ara eleman yok. Eğitim politikamız gençleri üniversiteye yönlendiriyor. Bu yıl 3 milyon genç üniversite sınavına girdi. Düşük puan alanlar da üniversiteye yazıldı. Mevcut üniversite öğrencileriyle birlikte bu yıl 10 milyon öğrencimiz var. Bundan sonra 4 yıl hiçbir öğrenci üniversitelere alınmasa dahi 4 yıl sonra en az 10 milyon yeni üniversite mezunumuz olacak. Türkiye ekonomik yapısının 10 milyon beyaz yakalıya iş verecek imkânı yok. Üniversiteyi okuyan gençler masa başında yönetici olarak çalışmak istiyor. Eskiden işçi, usta, kalfa şeklinde bir eğitim vardı. Sanat okullarımız vardı. Üstün eğitim başarısı olanlar da üniversite okurdu. Diğer çocukların elleri işe daha erken değerdi. Ustalık öğrenirlerdi. Mavi yaka dediğimiz ara elaman olurlardı.”

Erdal Eren

ŞEFLERDEN ÇOK ALIYORLAR

Mavi yakalı bulmadaki sıkıntıdan dolayı ücretlerin borsa gibi çıktığını kaydeden Eren, “Bir operatörün maaşı 40 bin liradan 150 bin liraya kadar çıktı. Hergün değişiyor rakamlar. Mavi yakalılar şantiye şeflerinden daha çok alıyor. Bu da bir yönetme sıkıntısını da beraberinde getiriyor” diye konuştu.

UKRAYNA’DA 100 MİLYAR DOLARLIK İŞE TALİBİZ

Ukrayna’da savaştan önce 8 milyar dolarlık bir iş hacmi olduğunu belirten Eren, “Savaş devam ederken firmalarımız, Kiev’deki yıkılan köprüleri yeniden yaptık. Biz savaş sırasında da 1 milyar dolarlık iş yaptık. Savaş başladığında 8 milyar olan iş hacimiz bu sene itibariyle 9 milyar dolara çıktı. Şu an orada hala 2 firmamızın açık şantiyesi var. Bu durum Ukraynalılar tarafından taktirle karşılandı. Bilirsiniz ki Avrupalılar böyle kritik bölgelere kendi insanlarını göndermez. O nedenle de biz geçen seneden beri Ukrayna makamları ile doğrudan temas kurmaya başladık. Ukrayna’nın yeniden inşa görev gücünü oluşturduk. 31 Ocak’ta Ukrayna’nın Yeniden İnşası Forumu düzenledik. Foruma Ukrayna Toplumsal Kalkınma, Bölgeler ve Altyapı Bakanı Oleksandr Kubrakov da katıldı. Ukrayna’nın eski haline kavuşmasını sağlayacak işlerin tutarı 400 milyar dolar civarında gözüküyor. 400 miyar dolar yaklaşık 10 yıl sürecek bir iştir. Türkiye Müteahhitler Birliği üyeleri olarak alt yapı projelerine talip olmayı düşünüyoruz. Bunun rakamı da en az 100 -110 milyar dolar civarında görünüyor” diye konuştu.

RUSYA’YLA ŞU ANDA SORUN YOK

Rusya pazarının çok önemli olduğunu ve savaşa rağmen 2023 yılında 4.6 milyar dolarlık anlaşma imzalandığını kaydeden Eren şöyle devam etti: “Bizim firmalarımızın ödemeleri artık ruble olarak yapılıyor. Amerika tarafından son günlerde sıkıştırmalar yaşandı. Ama Cumhurbaşkanımızın devreye girdiği söylendi. Şu an bir yasak yok. Bu bizi çok zora sokmuştu. Sorun çözülmeseydi benim bir önerim vardı. Biz de Rusya’ya doğalgaz ödemesi yapıyoruz. Bizim alacaklarımızın karşılığında doğalgaz borcundan silinebilir. Bu doğrultuda da devletimiz bizim paramızı ödeyebilir diye düşünmüştüm.”

SUUDİ PAZARINDAN YILDA 10 MİLYAR DOLAR ALIRIZ

Suudi Arabistan’a 2030’a kadar 1.4 trilyon dolarlık inşaat yatırımı yapılacağını vurgulayan Eren şunları söyledi: “Yeni ilişkilerle birlikte Suudi Arabistan’dan yılda en az 10’ar milyar dolarlık iş almak ümidindeyiz. Doğu Avrupa’daki Avrupa Birliği üyesi ülkelerle önemli projeler yapıyoruz. 2023’te Romanya’da 3.6 milyar dolarlık alt yapı projesi yaptık. Romanya’da da büyük bir alt yapı yenileme hamlesi var. Orada da Avrupalı ülkelere iş aldırmıyoruz. Fiyat rekabetimizle ihaleleri biz kazanıyoruz. Aynı ivme ile Slovakya’dan iş almaya başladık. Polonyalı bakanlar oradaki projelerle ilgilenmemizi istiyor. Yılın son üç ayında, 2 milyar 750 milyon dolarlık sözleşme imzalandık. Şu an da imzalanmakta olan projelerimiz var. Biz dünyada imzaladığımız sözleşme miktarını 24.7 milyar dolardan 30’a çıkarma ümidindeyiz. 5 yıl içinde de dünyada yılda ortalama 50 milyar dolar iş alırız ümidimiz var.”

SANTRAL KURMA İZNİ DSİ’DEN

İçme-kullanma suyu temin edilen rezervuarlar, sulak alanlar, kıyı ve sahil şeritleri hariç olmak üzere denizler, baraj gölleri, doğal ve yapay göller; yenilenebilir enerji kaynak alanı (YEKA) ilan edilerek, buralarda yenilenebilir enerji santralı kurulabilecek. Bu alanlarda, Devlet Su İşleri ve sulama birliklerine de tarımsal sulama amaçlı tesislerin elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla santral kurma izni verilecek.

Dünyada 2018’den bu yana yüzer güneş enerjisi santralı (Floating PV) kurulumu hızlandı. Toplam kurulu güç 6 bin megavata ulaştı. Türkiye’de de önümüzdeki dönemde su yüzeylerine güneş enerjisi santralı kurulabilecek. YEKA ihalelerinde de düzenlemeye gidiliyor. Bu kapsamda, açık eksiltme yöntemi ile yapılan yarışmalarda piyasa elektrik fiyatının altında fiyat teklif edilmesinin önüne geçilerek, ihale yöntemi şartnameye göre değişecek.

İHRAÇ EDİLEBİLECECEK

Doğalgazın sıvılaştırılması tanımının yapılmasıyla, uluslararası düzeyde doğrudan LNG ihracatı yapılabilecek. Hem Karadeniz gazı hem de dışarıdan alınan doğalgaz Türkiye’de sıvılaştırılarak dünya piyasalarına LNG olarak pazarlanabilecek. Türkiye’nin doğalgaz ticaretindeki yerinin sağlamlaştırılması hedefleniyor.

Yüzer LNG terminallerinin faaliyetlerinin kolaylaştırılması hedeflenirken; ayrıca, Türkiye üzerinden yapılan doğalgaz ihracatında da tek izinle birden fazla ülkeye satış yapılmasına olanak sağlıyor. Birden fazla ülke için ‘tek ihracat lisansı’ verilmesi planlanıyor.

VERİMLİLİKTE YENİ DÖNEM

Enerji verimliliği desteklerinden faydalanmak isteyenler için sektörel kısıtlama kaldırılarak, emisyon ve enerji tüketimini azaltma kriteri tanımlanacak.

Verimlilik artırıcı proje (VAP) desteklerinde de 5 milyon TL’lik proje üst sınırı kaldırılacak. Tasarruf potansiyeli yüksek teknolojik, yenilikçi ve dijitalleşmeye katkı sağlayan yatırımların destekten yararlanabilmesi sağlanacak.

AFETTE HIZLI ELEKTRİK

Türkiye’deki deprem riski göz önüne alınarak, afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde geçici elektrik bağlantısı talepleri için yapı kullanma izni ile mevzuatta istenen diğer belgeler aranmayacak. Düzenlemeyle özellikle deprem, sel gibi felaketlerin ardından binası yıkılan vatandaşlara hızla enerji sağlanabilecek.

Madencilikte muhtemel rezerv alanlarına ilişkin Ulusal Maden Kaynak Ve Rezerv Raporlama Komisyonu (UMREK) koduna göre yapılan kaynak ve rezerv raporlamaları, 4. Grup (, gümüş, platin, bakır, kurşun, çinko, demir) dışındaki ruhsatlar için zorunlu olmayacak.

Nükleer Düzenleme Kanunu’nda yapılacak değişiklikle, nükleer madde taşıyan kişi de işletmeci olarak sorumlu tutulabilecek.

TEKLİF 16 MADDEDEN OLUŞUYOR

AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler, Meclis Başkanlığı’na sunulan teklifin 16 maddeden oluştuğunu belirterek şunları aktardı: “UMREK koduna göre rapor hazırlama şartı aranmaksızın Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’nün buluculuk hakkı kazanmasına teklifte yer veriyoruz. Teklifimizle, doğalgazın sıvılaştırılma faaliyetinin depolama faaliyetinden ayrıştırılarak bağımsız bir piyasa faaliyeti olarak tanımlanması amaçlanmıştır. Yüzen LNG terminallerine ilişkin EPDK tarafından depolama tesislerinde istisnai düzenlemeler yapılabilmesine imkân tanınacak. Olağanüstü Hal kararı veya genel hayata etkililik kararı alınan yerlerde geçici süreli bağlantı talepleri için elektrik enerjisinin kullanıcılara hızlı ve kesintisiz ulaştırılması amacıyla EPDK’ya yetki veriyoruz.”

ÜRETİMDEN İNŞAATA KADAR İZLENECEK
* Sistem nasıl işliyor?

İnşaat sektöründe faaliyet gösteren mükellefler tarafından kullanılmak üzere, inşaat demirinin tüm aşamalarının uçtan uca takip edilmesine imkân veren İDİS platformu, Darphane tarafından yazılımı tamamlanarak devreye alındı. Sistem dahilinde üretim ve ithalat alanından başlayarak, demir bağlarındaki her bir demir çubuğuna Darphane tarafından tedarik edilen özel mürekkep uygulanıyor. İlaveten her bir demir bağına açık ve gizli güvenlik özellikleri içeren en az iki adet özel güvenlikli etiket takılarak, el terminalleri veya mobil uygulama ile bu ürünlerin sisteme kaydı ve aktivasyonu yapılıyor.

Bundan sonraki süreçte inşaat demirinin her adımı izleniyor. Yazılım, cihazlar ve mobil uygulama aracılığı ile toptancılar, bayiler, tüccarlar, inşaatta kullanım ve laboratuvar deneyleri dahil tüm teslim aşamaları İDİS platformuna kaydedilerek takip ediliyor. Bu verilere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve Gelir İdaresi Başkanlığı erişebiliyor.

* İDİS zorunlu mu, kimleri kapsıyor?

Evet, İDİS inşaat sektöründe faaliyet gösteren üretici, ihracatçı, ithalatçı, toptancı, bayi, tüccar, yapı müteahhidi, yapı denetim kuruluşları ve yetkili laboratuvarları kapsıyor ve bu paydaşların İDİS’e kaydolmaları zorunlu.

NERVÜRLÜ İNŞAAT DEMİRLERİ İÇİN GEÇERLİ
* Hangi ürün grupları için geçerli?

İDİS, Gümrük Tarife ve İstatistik Pozisyonu’nda (GTIP) 7214.20 grubunda tanımlanan ve inşaatlarda kullanılan nervürlü inşaat demirlerini kapsıyor.

* Ne zamandan itibaren uygulamaya başlandı?

İDİS, 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren devreye alındı. Stoklarında güvenlikli etiket ve/veya güvenlikli işareti olmayan inşaat demiri bulunduranlardan, üretici ve ithalatçılar hariç, diğerleri (toptancı, bayi, tüccar, yapı müteahhidi) 30 Nisan 2024 tarihinden sonra bu stoklarını satışa konu edemez.

ÖZEL GÜVENLİKLİ ETİKET VE KODLA İZLENİYOR
* Özel güvenlikli etiketlerin İDİS’teki rolü nedir?

İnşaat demirlerinin takibi özel güvenlikli etiketlerle yapılıyor. Yüksek ısıya, suya ve darbeye dayanıklı etiketler, taklit edilemez nitelikte benzersiz kod taşıyor. İnşaat demirine piyasaya sürülmeden önce uygulanan bu etiketleme ve güvenlik adımı İDİS yazılım portalına da işleniyor. Böylece İDİS, inşaat demirlerinin ile elektronik olarak izlenmesini sağlıyor. Üreticiler üretim hatlarında, ithalatçılar ise Darphane’nin belirleyeceği alanlarda inşaat demirleri çubuğuna ve bağına Darphane’den tedarik edecekleri özel güvenlikli işaret ve etiketleri uygulamakla yükümlü. Etiketin ön yüzünde Darphane logosu ve tekil kod bulunuyor. Arka yüzünde ise üretici/ithalatçı firma, üretim tarihi, hadde numarası, demirin sınıfı ve ebatı vb. bilgiler yer alıyor.

DÜNYADA ÖRNEKLERİ VAR
* Başka ülkelerde İDİS benzeri uygulamalar bulunuyor mu, farklı örnekler var mı?

Evet, yurtdışında İDİS benzeri uygulamalar var ve yıllardır başarıyla uygulanıyor. Örneğin ABD’de demir ve çelik üreticileri kalite belgelendirme programının parçası olmakla, ürünlerinin izlenilirliğini sağlamakla yükümlü. Çin 2019’dan beri kritik inşaat malzemelerine akıllı etiketler uygulayarak vergi kaçakçılığını engellemek için adımlar atıyor. Avrupa Birliği’nde ise inşaat ürünlerine yönelik regülasyonlar var. Fransa’da özel işaretlemeler ile inşaat malzemeleri yaşam döngüsü boyunca izlenebiliyor.

GÜVENLİKLİ ETİKETLER KOPYALANAMAZ VE DAYANIKLI
İnşaat demirlerinde kullanılacak güvenlikli etiketlerin özelliği nedir, sahtesi yapılamaz mı?

İDİS kapsamında, inşaat demirleri kümesini oluşturan inşaat demiri bağlarına ‘inşaat demiri bağ etiketi’, tüm inşaat demiri çubuklarına ‘inşaat demiri işareti’, laboratuvar testleri için demir bağından alınan inşaat demiri numunesine ‘inşaat demiri numune etiketi’ olmak üzere üç farklı güvenlikli etiket/işaret tanımlandı. Bunlar sistem paydaşlarına Darphane tarafından basılı olarak veriliyor. Her bir inşaat demirinin ve her bir demir bağının üzerine takılan veya uygulanan güvenlikli etiket/işaretlerin taklit edilemez nitelikteki açık güvenlik unsurları kullanıcılar tarafından, gizli güvenlik unsurları ise özel uygulama ve/veya denetim cihazları ile tespit edilebilir özelliklere sahip.

KAYIT DIŞI EKONOMİYLE MÜCADELEYE KATKI DAHİL BİRÇOK FAYDASI VAR
* İDİS’in faydaları neler, neyi önleyecek, ne kazandıracak?

Ülkemiz, bilindiği gibi deprem kuşağında yer alıyor. Son yıllarda tüm ülkeyi yasa boğan büyük depremler yaşadık. Bu sebeple ülkemiz için yapı güvenliği çok büyük önem taşıyor. Diğer taraftan devletin bütün kurumları kayıt dışı ekonomiye karşı etkin mücadele gösteriyor. Çok hareketli olan inşaat demiri ve hammaddesi piyasasında kayıt dışılık sorunu var. Usulsüz üretim ve yurtdışından kaçak getirilen inşaat demirleri için usulsüz düzenlenen faturalar devleti kayba uğratıyor. İşte İDİS, hem yapı güvenliği için kullanılan inşaat demirinin izlenebilirliğini sağlayacak hem de milyarlarca liralık vergi kaybının önüne geçecek. Haksız rekabeti de önleyecek. İDİS bütün unsurlarıyla devreye girdiğinde, inşaat demiri tır ve kamyonlara yüklenirken özel güvenlikli etiketlerdeki benzersiz kodlar mobil cihazlarla okutulacak, inşaat demirlerinin yaşam döngüsü takip edilebilecek. Fatura ve irsaliye eşleşmeleri sayesinde, inşaat demirlerinin kimlere satıldığı, hangi tarihte satıldığı kayıt altına alınabilecek. İDİS sayesinde yapı müteahhitlerinin kullandıkları inşaat demirlerinin, kaynağı ile ürün kalitesi de görüntülenebilir olacak ve faturasız inşaat demiri hareketi engellenecek.

Denetimlerde özel güvenlikli etiketsiz inşaat demirleri rahatlıkla tespit edilerek gerekli yaptırımlar uygulanabilecek. İDİS sadece üretim, lojistik, alım-satımları değil, yapı denetim kuruluşlarının inşaat sahasına indirilmiş demirlerden aldığı numunelerin test sonuçlarının da takibini sağlayacak. Tüm bu veriler akıllı telefonlar üzerinden İDİS mobil uygulaması ile işlenerek takip edilebilecek.