Bakan Özhaseki, kentsel dönüşümde Emek Aksaray Mahallesi’nin Türkiye’nin simgesi haline geldiğini söyleyerek, “Mahallemizde sağlam ve güvenli evlerimizi hızla yapıyoruz. Yeni yuvalarımızı en kısa sürede tamamlayıp hemşerilerimize teslim edeceğiz inşallah. Bu vesileyle vatandaşlarımızdan bir kere daha istirham ediyorum, kentsel dönüşüme engel olmak isteyen belli kesimlere prim vermeyin. Kentsel dönüşüm bir zorunluluktur” diye konuştu.

HATAY’TA 10 BİN KONUT TESLİM EDİLDİ

AFAD, Hatay’da depremden sonra 139 bin 879 konut, 15 bin 603 ticari alan olmak üzere toplam 155 bin 482 adet hak sahibi tespit etti. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, 130 bin 363 adet konut ve 12 bin 392 ticari alan olmak üzere toplam 142 bin 995 adet bağımsız bölümün yapımına devam ediliyor. Şu ana kadar Hatay’da afetzedelere 10 bin 889 konutun teslimi gerçekleştirildi. Hatay’da yürütülen altyapı çalışmaları kapsamında belediyeye toplam 14 milyar 200 milyon TL hibe desteği verildi.

YIL SONUNA KADAR 200 BİN KONUT TESLİM EDİLECEK

Öte yandan tüm deprem bölgesinde AFAD tarafından 400 bin 904 konut ve 40 bin 486 iş yeri olmak üzere toplam 441 bin 390 hak sahibi belirlendi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı; afet bölgesinde 395 bin 649 konut ve 37 bin 156 ticari alan olmak üzere toplam 432 bin 805 bağımsız bölümün inşasını sürdürüyor. Bin 240 şantiyede, 110 bin kişilik işçiyle çalışmalar devam ediyor. Bugüne kadar Kahramanmaraş’ta 17 bin 592, Gaziantep’te 14 bin 710, Hatay’da 10 bin 889, Adıyaman’da 8 bin 216, Malatya’da 7 bin 881, Diyarbakır’da 4 bin 415, Osmaniye’de 3 bin 572, Elâzığ’da 3 bin 093, Şanlıurfa’da 2 bin 446, Adana’da 2 bin 316, Kilis’te bin 494 olmak üzere 76 bin konut teslim edildi. Bu yılın sonuna kadar, toplamda 200 bin konutun hak sahiplerine teslim edileceği belirtildi. Deprem konutlarının tamamının ise 2025 yılının Eylül ayına kadar, hak sahibi depremzedelere verileceği kaydedildi.

Bakanlık tarafından afetten zarar gören şehirlerin altyapıları için belediyelere 64 milyar TL hibe desteği verildiği, bunun için de belediyelere herhangi bir borçlandırma yapılmadığı bildirildi.

‘1 YIL SÜRE VERİYORUZ’

Bakan Özhaseki, konut ve iş yerlerinin yapımı için planlamaları sürdürdüklerini de söyleyerek, “Şu anda ülke genelinde bin 240 yerde şantiyemiz var. 110 bin kişilik çalışan ordusuyla bu işleri sürdürmeye gayret ediyoruz. 4 bin 333 köy evimizde hasar var. Bu köylerde uzman hocalarımızın tavsiye ettiği çelik evlere başladık. O çelik evlerimiz de çok hızlı şekilde devam ediyor. Şu ana kadar 76 bin kadar konutu teslim ettik. Önümüzdeki aydan itibaren her ay 10-15-20 bin konutu hak sahiplerine teslim edeceğiz. Sene sonuna kadar toplam 200 bin konutu teslim etmiş olacağız. İhalesini yaptığımız veya yapacağımız konutlara 1 yıl süre veriyoruz. Büyük ihtimalle gelecek senenin ortası gibi hak sahiplerinin tamamına konutlarını teslim etmiş oluruz” dedi.

Alanya ve Antalya’da geliştirdiği konut projeleriyle tanınan Fenercioğlu, Türkiye’de iç piyasada yaşanacak sorunları gördü, yurtdışında yatırım atağına kalktı. Önce hedef ülkelerde arsa yatırımları yapan şirket şimdilerde bu alanlarda şantiyelerini bir bir devreye alıyor. Üç yıl önce Türkiye’deki faiz ve enflasyon ortamını hissettikleri için, yatırımcıya kazandıracak seçeneklere odaklandıklarını söyleyen Fenercioğlu Yönetim Kurulu Başkanı Aycan Fenercioğlu, ilk adreslerinin Kuzey Kıbrıs ve İspanya olduğunu dile getirdi.

DOĞRU LAKOSYON VURGUSU

2023 yılında sektöre adım attıklarını ve 53 proje tamamladıklarını söyleyen Aycan Fenercioğlu, “Kurulduğumuzdan bu yana da hep doğru lokasyonlarda yatırım yaptık. Antalya ve Alanya ile başladık. Kuzey Kıbrıs ve İspanya ile devam ediyoruz. Şimdi sırada Montenegro ve Dubai var. Bu potansiyeli yüksek ülkelerde en çok arsa yatırımlarından kazanç sağlıyoruz. Ayrıca ev almak isteyenlere iyi amortisman süresi ve ulaşılabilir ödeme seçenekleri ile fırsat sunmayı da sürdürüyoruz” dedi.

“Türk şirketlerinin yurtdışında güçlü olması önemli” diyen Fenercioğlu, “Hele de yurtdışındaki operasyonlarına, Türkiye’den ihracat ile malzeme tedariği yapabiliyorsa birçok açıdan değerli hale geliyor. Bunun yaygınlaşabileceği bir dönemdeyiz. Kuzey Kıbrıs da bu anlamda değerli bir fırsat” ifadelerini kullandı.

Aycan Fenercioğlu

4 BİN KONUTA ULAŞACAK

Kıbrıs’ın getirisi, fiyat avantajı ve iklimi ile hem geliştirici firmalar hem de bireysel yatırımcılar için öne çıkan bir seçenek olmaya başladığını anlatan Fenercioğlu, bugün 8 şantiyede 1500 konut ürettiklerini, yıl sonuna kadar 12 şantiyeye ulaşmayı hedeflediğini söyledi. Fenercioğlu, “Böylece üreteceğimiz konut sayısı 4 bin adedi aşacak. 3 yıl sonra bir 4 bin konut daha üretmek için şimdiden ek çalışmalarımızı da yapıyoruz. Kuzey Kıbrıs’ta yıllık yatırım tutarımız 100-120 milyon pound seviyesinde. Şu ana kadar 250 milyon poundun üzerinde yatırım yaptık” şeklinde konuştu.

İZMİR’DE 1700 KONUTLUK DÖNÜŞÜM

GÜNDEMLERİNDE bir de kentsel dönüşüm projesi olduğunu ifade eden Aycan Fenercioğlu, “İzmir merkezine en yakın ve bir defada yapılan en büyük kentsel dönüşüm projesini başlatmaya hazırlanıyoruz. İzmir Esentepe’nin Göktürk bölgesinde 55 dönümde 2-3 aya kentsel dönüşüm projemize başlayacağız. Burada ticari alanlar ve 1700 konut olacak. Projemiz 120 milyon toplam yatırım tutarı ile hayata geçecek” dedi. Kasım 2023’te SPK’dan onay alarak Fenercioğlu Gayrimenkul Yatırım Fonu’nu kurduklarını da hatırlatan Fenercioğlu, bu fon ile alım gücü 1-2 milyon TL aralığına düşen yatırımcılara seçenekler sunmayı hedeflediklerini ekledi.

‘10-12 YILDA AMORTİ EDİYOR’

KUZEY Kıbrıs’taki projeleri hakkında da bilgi veren Aycan Fenercioğlu, “Esentepe’de 30 daireden oluşan Aqua Blue projemiz bitmek üzere. Yine aynı bölgedeki Aqua Garden, Aqua Seaside ve Aqua Country projelerimiz ise seneye teslim edilecek. Gaziveren için ise heyecanımız daha yüksek. Gaziveren Kıbrıs’ın yeni İskele’si olacak. Gaziveren’deki Coastal Heaven projemizin ilk etabındaki 1054 konutun üretimine başladık” dedi. Projede daireler 63 bin pounddan satışa çıkarıldı. Yüzde 35’i peşin, kalanı 24 ay taksit kampanyası da başlatan şirket, yatırımcılarına 10-12 yıl kira çarpanı vaat ediyor. Burada ilk faz Ocak 2027’de teslim edilecek.

“Geçmişte markalı konut yapıldığında orta ve orta üstü gelirli alabiliyordu, bugün sadece üst gelir grubu alabilir. Bu nedenle yenilik gerektiğini gördük. Konuya; müteahhit konut satamıyor değil, vatandaş ev alamıyor bakış açısıyla yaklaştık ve yeni modeli devreye aldık” diyen Fuzul Topraktan Yönetim Kurulu Başkanı Faruk Akbal, modelin detaylarını şöyle anlattı:

YASTIKALTI ARSALARI BULDU

“Konut fiyatlarını şişiren ilk etken arsa. Avrupa’da yüzde 20-25 olan arsa payı oranı İstanbul’un en ücra köşesinde yüzde 50’den başlıyor. Kat karşılığı yapılan projelerde fiyatlar artıyor, kazanan tüketici olmuyor. Bu nedenle ilk adım arsa dedik. İstanbul’un gelişim çeperlerinde avantajlı fiyatla arsa aradık. Gördük ki ‘yastıkaltı arsalar’ varmış. GYO’lar, sanayiciler ve kamu kurumlarından çok sayıda arsa teklifi geldi. Özetle, şöyle ilerliyoruz: Pazarlıkla iyi fiyatla arsa alıyoruz. Sonra satışa çıkıyoruz ve vatandaş arsadan payını alıp ödüyor. Bu ilk aşama. 12-18 ay sonra da inşaatına başlıyoruz. Bu defa ikinci aşamada vatandaş isterse yapım maliyetini ödeyerek ev sahibi oluyor, ya da ödeme sorunu varsa biz yapıp vatandaşın arsa payını ödüyoruz. Hem iki aşamalı ödeme, hem de sağladığımız maliyet avantajıyla evi tüketiciye yüzde 25 daha ucuza satmayı hedefliyoruz.”

6 AYDA BİN ADET ARZ GERÇEKLEŞTİ

Yoğun talep aldıklarını söyleyen Akbal, “6 ayda bin adet konutun arzını gerçekleştirdik, 750 adet konutun arsa payı satışını yaptık. 2024 yılı içerisinde hedefimiz 2 bin adet konutun arzını gerçekleştirmek” dedi. Başakşehir, Pendik ve Ispartakule projelerinin ardından Arnavutköy’ü seçtiklerini dile getiren Akbal, “İlk etabı 500 konuttan oluşacak projenin arsa payını satışa sunduk. Yeni Arnavutköy projesinde 1+1 dairenin arsa payı fiyatı 760 bin TL’den başlıyor. 18 aya varan vade imkanı sunuyoruz. Projenin inşaatının sözleşme tarihinden itibaren 18 ay sonra başlaması planlanıyor. Evinin arsasına sahip olan kişiler, inşaat maliyetini peşin veya taksitler halinde ödeme imkanına sahip olacaklar. Dairelerin teslimi ise inşaatın başlamasının ardından 36 ay içerisinde yapılacak” dedi. Akbal, yeni projeler için Ankara, İzmir, Bursa ve Konya’yı da incelediklerini ekledi.

YENİ SİSTEMDE DÜZENLEME ŞART

Peki, yeni modelin tüketici açısından riski var mı? Akbal, kurumsal olmayan ve mali gücü yetersiz markaların sorun yaratabileceğini, bu nedenle regülasyona ihtiyaç olduğunu söyledi. Akbal, “Sektör, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK), ‘Proje Gayrimenkul Yatırım Fonları’ aracını devreye almasını bekliyor. Henüz bu sistem yok, olursa arsaları buraya taşımayı ve SPK güvencesi sunmayı planlıyoruz. Bunun dışında, tıpkı evim şirketleri olarak bilinen tasarruf finans şirketlerinde olduğu gibi şirketlere bir lisans şartı gelebilir. Bu defa BDDK devreye girebilir. Böylece bu yeni alana güven gelir” ifadelerini kullandı.

Ağırlıkla ikinci el konutlar olmakla birlikte ilanlarda sıfır konutların da takasla satışta olduğu görülüyor. ‘Takasa açık’, ‘Takasa uygun’ başlıklı ilanlarda, mal sahipleri araç, arsa ya da başka bir evle değişime sıcak baktıklarını belirtiyor.

‘TÜKETİCİ KENDİ ÇÖZÜMÜNÜ BULDU’

“Piyasa koşulları gereği alıcı ve satıcı kendi çözümünü buldu ve takaslı işlemlerde artış oldu” diyen İstanbul Ticaret Odası (İTO) Gayrimenkul Komite Başkanı Hakan Akdoğan, şunları söyledi: “Satıcı bu şartlarda mülkünü hızlı satamayacağını biliyor. Çünkü alıcı cephesinde krediye erişim ve nakit sıkıntısı söz konusu. Bu nedenle son aylarda takaslı alım-satımın öne çıkan bir seçenek haline geldiğini görüyoruz. Mesela; ev sahibi olmak isteyen biri takasa uygun seçenek bulunca aracını veriyor, üzerine bir miktar daha ödüyor. Ya da elinde arsası var bunu bir nevi peşinat gibi kullanıyor. Satıcıya arsa ve üzerine nakit ödeme yapıyor. Satıcı da satmakta zorlandığı malı daha hızlı elden çıkardığı için gelen teklifleri değerlendiriyor. Evini büyütmek ya da başka bir bölgeye taşınmak isteyenler de evini yine başka bir evle takasa sıcak bakıyor.”

YENİ ELDEN ÇIKARMA MODELİ

Piyasa şartlarının mal sahiplerini yeni arayışlara yönlendirdiğini söyleyen Ankara Tüm Emlakçılar Meslek Esnaf Odası (ATEM) Başkanı Hakan Akçam, “Son aylarda mülkü elden çıkarmanın yeni modeli takas oldu. Ankara’da neredeyse satıcıların yüzde 30-40’ı buna sıcak bakıyor. Geçmişte 10 milyon liralık ev için 9 milyon 800 bin lira teklifi red edenler, bugün 8 milyon 500 bin teklifi inceliyor ve hatta alıcı takas derse onu da değerlendiriyor. Satıştaki bir ev için aracını sunan ya da evi yine başka bir evle takas yapmayı isteyenler var. Takası, konuta ihtiyacı olup alamayanlar olduğu kadar, bu işi ticarete çevirenler de tercih ediyor” diye konuştu.

Takaslı ilan paylaşan emlak ofisi yetkilileri ise satıcıların takası son çare olarak gördüklerini dile getirdi. Yatırım için ev alanların, acil nakit ihtiyacı olan mülk sahiplerinin tekliflere sıcak baktığını belirten yetkililer, öne çıkan tercihin lüks marka araçlar olduğunu ifade etti. Kimi emlak ofislerinin galerilerle işbirliği yaptığını söyleyen emlak danışmanları, gelen araç takaslarının bu yolla nakde çevrildiğini kaydetti.

İLANDA KALMA SÜRESİ UZUYOR

Konut piyasa-sında canlılık ölçütü olarak görülen, satılık konut ilanlarının ne kadar süre yayında kaldıklarını gösteren ‘kapatılan ilan yaşı’ ülke genelinde, İstanbul ve Ankara’da artış gösterdi. Sahibinden.com, Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (BETAM) işbirliğiyle hazırlanan mart ayı satılık konut piyasası görünümü rapora göre; şubatta ocağa kıyasla kapatılan ilan yaşı ülke genelinde 1.6 gün, İstanbul’da 1.8 gün, Ankara’da 0.9 gün uzadı, İzmir’de ise 4.3 gün kısaldı. Son verilere göre kapatılan ilan yaşı ülke genelinde 68.5, İstanbul’da 74.4 gün, Ankara’da 53.8 gün ve İzmir’de 80.1 gün oldu.

BAKANLIK YARDIMLARI

– Riskli evde yaşayan vatandaşa hibe ve uygun şartlarda kredi imkânı sunan ‘Yarısı Bizden’ kampanyası şubatta yürürlüğe girdi. 350 bin konutun dönüşmesi hedefiyle başlatılan kampanyada başvurular geçen yıl yapıldı. Bakanlık yetkililerinin verdiği bilgiye göre önce başvuranlar, sonra başvuruyu kaçırıp kampanyadan faydalanmak isteyenler sürece dahil edilecek. İstanbul özelindeki kampanyada; hak sahibine bir konut için 700 bin liraya kadar hibe, 700 bin liraya kadar kredi, bir işyeri için 350 bin liraya kadar hibe, 350 bin liraya kadar kredi verilebilecek. Kampanya kapsamında taşınmazı kullanan kişiye bir kereye mahsus 100 bin lira taşınma desteği ödenecek. Böylece konutta toplam destek 1.5 milyonu bulacak. Hibe kısmı için geri ödeme yok. Kredilerde ise ruhsat tarihinden itibaren ‘24 ay geri ödemesiz dönem’ uygulanacak. 3. yılda ödeme başlayacak ve ‘ilk 12 taksit faizsiz’ olmak üzere en fazla 120 ayda tamamlanacak. 3 yıldan sonra taksitler her yıl TÜFE artışının yarısı oranında güncellenecek. Kampanya için vatandaşın uzlaşması ve müteahhit firmayı da kendi bulması gerekiyor.

KİRA YARDIMI AYLIK 5.500 TL

– Kampanyadan bağımsız olarak bakanlık İstanbul ve diğer illerde, evi dönüşüme gören vatandaşa kira ve devlet destekli kredi imkânı tanıyor. Son yapılan düzenleme ile İstanbul’da kira desteği 5 bin 500 liraya çıkarıldı. Riskli yapılarda 18 ay, riskli ve rezerv yapı alanlarında ise en fazla 48 ay kira yardımı veriliyor. Kiracılara da bir kereye mahsus 11 bin lira ödeniyor.

-Gelelim dönüşüm kredisine… Bu kapsamda konut yapım ve konut edinme için 1 milyon 250 bin lira, işyeri yapım için 800 bin lira, işyeri edinme için 350 bin lira, güçlendirme için 320 bin lira kredi sağlanıyor. Konut kredilerinde 10 yıl, işyeri için 7 yıl vade uygulanıyor. Dönüşüm kredisinde faiz şu an aylık yüzde 4.29 seviyesinde. Kamunun konut için yüzde 0.70 desteği ile yüzde 3.59’a düşüyor.

-Riskli yapılar yenilenirken tapu, noter, damga vergisi gibi harçlardan muafiyet sağlanıyor. Ayrıca müteahhitle kat karşılığı anlaşma yapmadan evini kendi dönüştüren, yüzde 18 yerine yüzde 1 KDV ödüyor.

YÜZDE 0.69 FAİZLİ KREDİ BEKLENİYOR 

-Dönüşümde dikkat çeken bir destek de geçtiğimiz haftalarda açıklandı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, Dünya Bankası ile imzalanan anlaşma kapsamında, İstanbul, İzmir, Manisa, Kahramanmaraş ve Tekirdağ’ın kentsel dönüşümüne katkı sunacak olan ‘İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi’ni başlatacaklarını açıkladı. Bu kapsamda; 2.5 milyon TL’ye varan kredi desteği, aylık yüzde 0.69 faiz ve 180 ay vadeyle verilecek. Uygun faizli kampanyada takvimin netleşmesi, başvuru şartlarının açıklanması bekleniyor.

VATANDAŞ NE BEKLİYOR?

YENİ kentsel dönüşüm yasası ve sonrasında devreye alınan kampanya, dönüşüm süreci için şüphesiz oldukça kıymetli. Öte yandan sürecin hızlanması için vatandaş cephesinde çözüm bekleyen başlıklar şöyle:

1- Kira krizi kentsel dönüşümün önündeki en büyük engel. İstabul’da ortalama kira bedeli 19 bin liraya yaklaştı. Bakanlık ve İBB desteği katkı sağlasa da yeterli olmuyor. Bu nedenle rakamların artması ve dönüşümde kullanılacak ‘kiralık sosyal konutlar’ üretilmesi bekleniyor.

2- Yarısı Bizden kampanyasında verilen toplam 1.5 milyon lira destek kimi bölgelerde inşaat maliyetlerini karşılamıyor. Megakentte ortalama metrekare inşaat maliyeti 25 bin lira, yani 100 metrekare evde maliyet 2.5 milyon lira. Dönüşüm yapılacak projede ek konut üretimi yoksa, vatandaş devletten aldığı kredi dışında bir kez daha borçlanmak zorunda kalıyor. İşte birçok hane bu borcu karşılayamıyor. Proje ilk açıklandığında çıkacak maliyetin yarısına destek verileceği belirtilirken, sonra tüm haneler için rakam sabitlendi. Beklenti desteklerin artan maliyetlere göre yükselmesi ve proje özelinde kararlar alınması yönünde.

3- Kimi aileler hibe ve uygun şartlarda kredi olsa da kentsel dönüşüm için gerekli bütçeye sahip değil. Söz gelimi emekli maaşı ile geçinen bir İstanbullu tüm avantaja rağmen kredi taksitlerini ödeyemez. Bu kesim için farklı adımlar bekleniyor. 

4- Vatandaş kendi imkânlarıyla dönüşüm kredisi çektiğinde çok yüksek faiz oranlarıyla karşılaşıyor ve çoğu zaman da kredi talepleri kabul görmüyor. Kabul görse dahi, 120 ay vadeli 1 milyon lira kredide aylık ödeme 36 bin 428 lira… İşte bu nedenle başta İstanbul olmak üzere tüm illerde dönüşüme özel düşük faizli kredi imkânı bekleniyor. Üstelik bunun bir kampanya ve konut sayısı ile sınırlı olmaması, tüm riskli yapı sahiplerine açık olması önemli.

5- Yasa gereği vatandaş bakanlığın kira ve kredi desteklerinden birini seçebiliyor. Oysa bugünün ekonomik şartlarında her iki desteği eş zamanlı kullanımına ihtiyaç duyuluyor.

İBB NELER YAPIYOR?

-İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), iştiraki Kiptaş aracılığıyla riskli yapılarda güçlendirme ve yenileme yapılıyor. ‘İstanbul Yenileniyor’ projesi kapsamında, maliyetine yenileme çalışması hem sitelerde hem de tekil apartmanlarda uygulanıyor. Burada ilk adım başvuru. Riskli yapılarını yenilemek isteyen vatandaşlar online ve ücretsiz bir şekilde www.istanbulyenileniyor.com üzerinden başvurularını yapıyor. Vatandaşa bilgilendirme formu ve gerekli evraklar iletiliyor. İkinci aşamada yapı özelinde yapılan incelemelerle taslak proje ve ön teklif sunuluyor. Son olarak uzlaşma aşamasında detaylı proje ortaya çıkıyor. Salt çoğunluğun kabulü ile yıkım ve yapım başlıyor.

-Kiptaş projelerinde vatandaşın ödeyeceği rakam ile kira ve taşınma desteği farklılık gösteriyor. Kimi zaman yapılan ek konutlarla işin maliyeti karşılanıyor ve vatandaş hiç ödeme yapmıyor. Kimi zaman ise imar şartları gereği yıkılan kadar konut üretiliyor ve vatandaşın ödeme yapması gerekiyor. Ev sahipleri dilerse yüzde 20 peşin, 24 ay faizsiz Kiptaş’a ödeme yapıyor, ya da yine Kiptaş’ın aracılığıyla bankaya uzun vadeli borçlanıyor. Yetkililerin verdiği bilgiye göre; bakanlık tarafından yapılan kira desteği dışında; değer yaratan bir proje olması halinde 8-12 bin TL arasında ek kira ve ayrıca taşınma yardımı da verilebiliyor.

BAKANLIĞA İLAVE KİRA DESTEĞİ 

-Kiptaş projelerinin yanında İBB, Hızlı Tarama Testi’nde yüksek riskli çıkan yapıları tahliye eden ev sahipleri ve kiracılara destek veriyor. Bu destek bakanlık kira desteğine ek olarak yapılıyor. Maliklere ve kiracılara aylık 7 bin TL, binalarda ikamet etmeyen maliklere 4 bin 500 TL ödeniyor.

GÖZLER SEÇİM VAADLERİNDE

-Seçim döneminde yapılan açıklamalara göre kentsel dönüşüme ek destekler de yolda. Buna göre; dar gelirliye ait 50 bin konutun inşaat maliyetinin yüzde 60’ı karşılanacak, emekli ise bu oran yüzde 65 olacak. Tüm riskli yapılara sabit taksitle 2 yıl vadeli faizsiz ödeme imkânı sunulmaya devam edilecek. Bakanlık kira desteğine ek ev sahibi ve kiracıya 7 bin lira kira yardımı yapılırken, dar gelirli emekliye 9 bin lira ödenecek. Toplam 80 bin ev sahibi ve kiracıya kira desteği verilecek.

Satış türlerine göre ise farlılık, ipotekli satışlarda yaşandı. 2022 yılında 280 bin adet ipotekli konut satışı yapılırken 2023 yılında ise yüzde 36,6’lık bir düşüş ile 177 bin adet düzeyinde gerçekleşti. İpotekli satışlardaki azalma konut kredi faizlerinde ve konut fiyatlarındaki artışın etkisiyle meydana gelmiş görülüyor. İlk el satışlarda da 2023 yılında gerileme belirgin bir hal alarak bir önceki seneye göre yüzde 17,5’lik düşüşle 379 bin adet düzeyinde gerçekleşti.

Yabancılara yapılan konut satışları ise oldukça sert bir gerilemeye sahne oldu. Yabancıya yapılan satışlar 2023 yılında bir önceki seneye göre yüzde 48,1 azalarak 35 bin adet satış gerçekleşti.

Konut piyasasında yavaşlamada konut finansmanına erişimin zorlaşması ve konut fiyatlarındaki artışın etkili olduğu görüldü.

İSTANBUL’DA METREKARE FİYATI 44,532 TL

Konut fiyatları, Eylül 2022’de yıllık bazda en yüksek artış oranı olan yüzde 189,1’e ulaşılmasının ardından on dört ay üst üste düşüş kaydederek yüzde 82,8’e geriledi. Reel artış ise 2022 yılı kasım ayında yüzde 48,9 seviyesinde iken 2023 yılında reel artış yüzde 12,8 oldu. Yeni konut fiyatlarında da konut fiyatlarıyla benzer bir tablo görülmekte olup kasım ayı itibarıyla yıllık bazda nominal yüzde 88,4, reel yüzde 16,3 oranında artış gerçekleşti. Konut fiyatlarının ulaştığı mevcut seviye itibarıyla alım gücünde azalma meydana gelmiş ve bu durum konut fiyatlarındaki artış hızının azalmasının önemli etkenlerinden birisi olmuştur. Kasım 2023 itibarıyla Türkiye genelinde konut birim fiyatları 30.319 TL/m²’ye yükselirken İstanbul’da konut birim fiyatları 44.533 TL/m², İzmir’de 35.465 TL/m², Ankara’da 23.292 TL/m² oldu.

KONUT FİYATI HANE HALKI HARCANABİLİR GELİRİNİN 4.85 KATI

Rapora göre, İstanbul’da konut fiyatları ortalama hane halkı harcanabilir gelirin 4,85 katı oldu.
2023 yılı 4.çeyrek döneminde İstanbul’da 100 m2’lik bir konut için kullanılacak konut kredisinin aylık taksitleri ise hane halkı harcanabilir gelirinin yüzde 101’i oranında.

2023 yılı aralık ayı sonunda konut kredisi hacmi 438,2 milyar TL olarak gerçekleşti. Konut kredilerinin bireysel krediler içindeki payı 2023 Aralık ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 30,7 azalarak yüzde 16,2 oldu.

Raporda enflasyonist ortamın getirdiği reel getiri arayışı başta konut olmak üzere tüm gayrimenkul çeşitlerinde talebini oldukça artırdığına dikkat çekilerek, şöyle denildi: “Ancak gerek kredi mekanizmasında yaşanan yavaşlama gerekse gayrimenkul edinimi için kullanılacak tasarrufların azalması talebi törpülemektedir. Tasarruf amaçlı konut alımlarında 2023 yılı son altı aylık döneminde giderek azalma eğilimi göstermektedir.”

GAYRİMENKUL VE KONUT FONLAMA MEKANİZMASI KURULMALI

Raporda, “Gayrimenkul ve Konut Fonlama Mekanizmalarının” kurulmasının faydalı olduğuna dikkat çekildi. Konuyu değerlendiren GYODER Başkanı Neşecan Çekici, “Arz ve talebin dengelenmesinin zaman alabileceği unutulmamalı. Ancak fiyatların devamlı artması sürdürülebilir bir durum da değil. Gerek TCMB verileri gerekse de diğer kurumların verileri ‘balonlaşma’ eğilimi gösteren bazı taşınmaz türlerinin sönümlendiğine işaret etmektedir. İnşaat ve buna bağlı sektörlerin etkin işleyişi ile talebin daha sağlıklı oluşması için bazı kurumlara ihtiyaç duyulduğunu gözlemlemek mümkün. Bunların başında ise fonlama mekanizmalarının oluşumunun sağlanması ve fon akışlarının daha rasyonel bir biçimde tedarik edilmesi gelmekte. Ancak bu yapı tüm bileşenleri ile hayata geçirildiğinde ekonominin tümü için ciddi bir kazanım sağlayabiliriz” diye konuştu.

LOJİSTİK STOKUNUN YÜZDE 95’İ KULLANILIYOR

Rapora göre 2023 yılında toplamda 135 bin m2 lojistik depo kiralama işlemi gerçekleşti. Gerçekleşen depo kiralama işlemlerinde geçen yıla göre alan bakımından yüzde 137’lik önemli bir artış kaydedilse de işlemler arz kısıtı nedeniyle 5 yıllık ortalama kiralama işlem hacminin yüzde 26 altında gerçekleşti. İstanbul Asya pazarındaki arzın sınırlı olması nedeniyle işlemler Kocaeli ve İstanbul Avrupa bölgelerinde yoğunlaştı.

İstanbul ve Kocaeli illerinde 2023 yılı 4. çeyrek itibariyle toplam lojistik stokunun yüzde 95’i kullanılıyor. İstanbul Avrupa yüzde 2, İstanbul Anadolu yüzde 1,1 ve Kocaeli yüzde 1,8 boşluk oranı görülüyor. Raporda İstanbul’da depo altyapısını güçlendirmeye yönelik stratejik çözümlere ihtiyaç duyulduğuna ve organize lojistik bölgelerinin oluşturulması amacıyla arazi tahsislerinin zorunlu olduğuna değinildi.

2025’TE AVM ARZI 14.5 MİLYON METREKAREYE ULAŞACAK

Rapora göre 2023 yılında büyük çaplı ofis yatırım işlemi gerçekleşmemişken orta ve uzun vadede yatırım işlemlerinin hızlanması bekleniyor. 2023 4. çeyrek itibariyle 12 ayda İstanbul genelinde toplam kiralama işlemi 315 bin m² olarak gerçekleşirken, 4. çeyrekte boşluk oranı ise yüzde 12,1 olarak gerçekleşti.
2023 yılının 4. çeyrek dönemi itibarıyla Türkiye’deki mevcut alışveriş merkezi arzı 446 adet alışveriş merkezinde 14 milyon m2 seviyesini geçti. 2023 yılında ülke genelinde toplam 137 bin m² kiralanabilir alana sahip 5 alışveriş merkezi açılarak perakende pazarına giriş yaptı. Mevcutta 532 bin m² kiralanabilir alana sahip 16 adet alışveriş merkezi inşaat halinde. 2025 yılı sonu itibarıyla tamamlanması planlanan projeler ile birlikte Türkiye genelinde toplam arzın 14,5 milyon m² seviyesine ulaşması bekleniyor.

GYF PAZARI YÜZDE 121 BÜYÜDÜ

Rapora göre Gayrimenkul Yatırım Fonlarının (GYF) büyüklüğü bir önceki çeyrek döneme göre yüzde 56,5 artış göstererek 75.8 milyar TL seviyesine ulaştı. GYF pazarı toplam büyüklüğünün, 2018 yılı son çeyreğinden itibaren her çeyrek pozitif yönde arttığı gözlemlendi.
Bu yılın dördüncü çeyrek rakamları, 2022 yılının aynı çeyreği ile kıyaslandığında GYF pazar büyüklüğü son bir yıllık periyotta yüzde 121,7 büyüme gerçekleştirerek 34,2 milyar TL seviyesinden 75,8 milyar TL büyüklüğe ulaştı.

GYO SAYISI 48’E YÜKSELDİ

Raporda, 2023 yılının yeni Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı (GYO) kuruluşları açısından önemli bir yıl olarak göze çarptığına dikkat çekildi. 2023’te 9 yeni GYO kuruldu ve toplam GYO sayısı 48’e yükseldi. 2022 yılında 245 milyar TL olan GYO’ların toplam piyasa değeri, bu 9 yeni GYO ile birlikte son çeyrekteki küçülmeye rağmen 343 milyar TL’ye ulaştı.

Halka açıklık oranının 2022 sonundaki değeri olan yüzde 45,3’ten yüzde 43,9’ya gerilediği 2023 yılında fiili halka açıklık oranı ise bir puanlık düşüşle yüzde 32,43 olarak gerçekleşti. Yabancı çıkışının devam ettiği 2023’te net çıkışlar 135 milyar TL’ye ulaştı.

Depremin ardından sabırla iline ilçesine mahallesine köyüne sokağına evine işine sahip çıkan vatandaşlarımızın her birine şükranlarımı sunuyorum. Depremin ardından aylar boyunca bölgede kalarak depremzede kardeşlerimize destek olan ve yardımları koordine eden kamu personeline de teşekkür ediyorum.

“KONUTLAR HAYIRLI OLSUN”

Afeti takip eden haftalarda ve aylarda dünyanın en iyi iyileştirmesini gerçekleştirdik. Afetzedelerin yanında olduk, destek verdik. Taşınmadan kiraya, enkaz kaldırmadan geçici barınmaya her konuda 115 milyar liralık kaynakla 2 milyon kişiye ulaştık. Tüm kayıpları telafi edecek güce sahibiz demiştik. Bu sözümüzü tutmak için gece gündüz çalışıyoruz. Yapımı tamamlanan 46 bin konut ve köy evinin kurasını çekerek anahtarlarını teslim etmiştik. Bugün de biraz önce başlattığımız kura ile 30 bin 723 vatandaşımızı daha evlerine kavuşturuyoruz. Kahramanmaraş’ta 7858’i konu 445’i köy evi olmak üzere 8303, Hatay’da 3614, Adıyaman’da 5418, Gaziantep’te 4012, Diyarbakır’da 2992 konut, Malatya’da 1700 konut, Osmaniye’de 1596 konut, Şanlıurfa’da 1132 konut, Elazığ’da 838 konut, Adana’da 727 konut, Kilis’te 391 konut, toplamda 30 bin 723 ailemize yeni yuvalarının hayırlı uğurlu olmasını diliyorum.

1.5 ayda 76 bin konut sayısını aşmış bulunuyoruz. 2 ayda 80 bin konutu teslim etme sözünü yerine getirmeye çok az kaldı. Yıl sonuna kadar 200 bine tamamlayacağız. 390 bin konut, 11 bin 500 ahır, 442 bin hak sahibinin hiçbirini mağdur etmeden yuva ve iş yerlerine kavuşturmaktır.

“YENİ BAŞTAN TASARLIYORUZ”

Depremin maliyeti 104 milyar doları buluyor. Bu yılın bütçesinde 1 trilyon liranın üzerinde kaynak ayırdık. Geçtiğimiz yıl da bütçeden aynı meblağda harcama yapmıştık. Bunlar sadece bütçeden yaptığımız harcamaları ifade ediyor. Sivil toplum kuruluşları, şirketlerin, vatandaşların, belediyelerin katkıları bunun dışındadır. Ülkemizin ve şehirlerimizin üzerindeki deprem yükünü tümüyle kaldırmayı hedefliyoruz. Avrupa’daki pek çok ülkenin nüfusundan ve konut sayısından daha yüksek inşa faaliyetini ifade ediyor. Millet ve devlet olarak canımızdan bir parça olarak gördüğümüz deprem bölgesinin ve depremzedelerimizin yaralarının bir an önce sarılması için gece gündüz çalıştık. Caddeleriyle meydanlarıyla üretim ve istihdam altyapısıyla yeni baştan tasarlıyoruz.

“GAZZE’DEKİ KATLİAMIN İNSANİ VE VİCDANİ SORUMLULUĞUYLA KARŞI KARŞIYAYIZ”

Ülkemizin tamamıyla birlikte deprem bölgemizi de Türkiye Yüzyılı’na hazırlıyoruz. Ülkede ve dünyada ne yaşanırsa yaşansın, hiçbir gündemin bizi deprem bölgesiyle ilgili programımızdan uzaklaştırmasına izin vermiyoruz. Depremin hemen ardından Mayıs ayında Cumhurbaşkanını ve milletvekillerini belirlediğiniz önemli seçim yaşadık. Yeni bir seçimin arefesindeyiz. Bölgemizde yaşanan insani kriz ve çatışmalar genişliyor. Gazze’deki katliamın insani ve vicdani sorumluluğuyla karşı karşıyayız.

“SEÇİM SONRASI İÇİN FELAKET SENARYOSU YAZANLAR VAR”

Ekonomi programımızı zor şartlarda uygulamayı sürdürüyoruz. Seçim sonrası için felaket senaryosu yazanlar var. Onları da yakından takip ediyoruz. Bunların hiçbiri deprem bölgemizi ayağa kaldırmanın önüne geçemiyor. İnşallah bu badireyi de geride bırakacağız.

“ŞEHİRLERİ YENİDEN İNŞA ETMEK, YIKIMLARI TELAFİ ETMEKTEN ÇOK DAHA AZ MALİYETLİDİR”

Türkiye 1999 depreminin ardından bu felakete karşı hazırlık için önemli bazı adımlar atmıştır. Hükümetlerimiz döneminde hem inşaat kalitesini yükseltmek, şehirleri dönüştürmek için pek çok projeyi hayata geçirdik. Ülkemizin konut stokunun kayda değer bölümünü yeniledi. TOKİ ile 1 milyon 314 bin depreme dayanıklı konutu vatandaşlarımızın emrine sunduk. Depremde ayakta kalmaları hayati önem taşıyan kamu binalarının büyük kısmını da güçlü bir şekilde inşa ettik. Hala dönüştürmemiz gereken çok bina var. 6 Şubat depreminde yıkılan binaların yüzde 90’ından fazlasının 99 öncesinde yapılanlar olduğunu görüyoruz. Yıkıma uğrayan yeni binaların ise teknik eksiklik nedeniyle bu akıbete maruz kaldığı anlaşılıyor. Deprem hazırlıklarımızı bitirmemizi beklemiyor. Şehirlerimizi depreme dayanıklı hale getirmek için acele etmeliyiz. İstanbul gibi yerlerde böyle bir afetin altından kalkmak gerçekten çok zor olacaktır. Şehirleri yeniden inşa etmek, yıkımları telafi etmekten çok daha az maliyetlidir. Canların bedeli olmayacaktır.

“İSTANBUL’A MURAT KURUM’U ADAY GÖSTERDİK”

Yarısı Bizden kampanyasıyla bu doğrultuda önemli adım attık. Deprem bölgesindeki çalışmaların bitmesiyle daha çok kaynak ayırma imkanına kavuşacağız. Başka alanlarda insanların gözlerini boyamak mümkün olabilir ama bu anlayışın deprem karşısında zerre kadar değeri yoktur. Milletimden kendi evinden başlayarak depreme karşı hazırlayacak olanlara destek vermesini istiyorum. Deprem ihmale gelmeyecek bir konudur. Çanakkale’de yaşanan deprem bu gerçeği bize bir kez daha hatırlatmıştır. Bu anlayışla deprem riski ve deprem sonrası yaşayabileceği kayıp oranı İstanbul’a Murat Kurum’u aday gösterdik.

Son 5 yılda yaşanmış tüm afetler sonrası çalışmaları başarıyla yürüten Kurum kardeşimizin İstanbul’u depreme en iyi şekilde hazırlayacağından şüphe duymuyoruz. Ülkemizin aynı tehditle yüz yüze olan diğer şehirlerini dayanıklı hale getirmek için çalışmayı sürdüreceğiz.

‘OLASI FAİZ İNDİRİMİ İLE SATIŞLARDA HIZLI YÜKSELİŞ GÖREBİLİRİZ’

Lüks konut uzmanı Merve Ertem Marangozoğlu konut satışlarındaki artışı değerlendirdi. Marangozoğlu Konuta olan talebin devam ettiğini ancak mevduat faizlerindeki artışın ve konut kredi faizlerinin konuta olan isteği ikinci plana ittiğini belirtti. Marangozoğlu “Konut fiyatlarının da böyle bir dönemde düşüş göstermesi satın almak isteyenleri harekete geçirdi. Konut fiyatlarındaki uygunluk satışları desteklemeye başladı. Ayrıca tarafından olası bir faiz indirimi sürecinin başlamasıyla konut fiyatlarında yeniden hızlı yükseliş görebiliriz. Konut inşa maliyetlerindeki artış da konut alımı talebini öne çekti. Fiyatların hızla arttığı bir ortamda fırsat bilinerek eğer uygun finansman da varsa konut alınması ileriye yönelik gerçek bir yatırım olacaktır” açıklamasında bulundu.

Banka kredisiyle konut alımının bu ay da gerileme gösterdiğini belirten Marangozoğlu “Yüksek faiz olan dönemde kredili konut alımları durağanlaşır bu da oldukça normaldir. Nakit parası olanlar, altınını bozduranlar değerlenen tasarruflarıyla konut alımı yapabiliyor” diye belirtti.

KREDİ FAİZLERİNİN DÜŞMESİ İLE SATIŞLAR CANLANACAKTIR

Sıfır konut satışlarında canlanmanın ne zaman görülebileceği ile ilgili yorumda bulunan Marangozoğlu, “Sıfır konut başlangıçları ve devam eden inşaatların ritmi düşüş yaşıyor. Yükselen maliyetler bunda büyük etken oluyor. Konut kredisi faizlerinin düşmesiyle birlikte sıfır konut satışlarında canlanma görülebilir” diye konuştu. Düşük faizli konut kredisi kampanyası beklentileri ile ilgili olarak konut uzmanı, “Konut kredisi faizlerinin düşmesi beklentiler dahilinde bulunuyor” dedi. Marangozoğlu “Yüzde 2’nin altında konut kredisi faizi ve uzun vadeli finansmanla konuta olan talep yeniden canlanabilir. Ayrıca yatırım amaçlı olarak ikinci konutunu alacak kişilere verilen konut değerinin yüzde 22.5’i oranındaki kredi şartının da kalkması inşaat sektörünü canlandıracaktır” diye belirtti.

KREDİ HACMİNDE ARTIŞ VAR

Gayrimenkul Uzmanı Mustafa Hakan Özelmacıklı Şubat ayı konut satışının geçen yılın aynı ayına göre ölçülmesi doğru bir ölçme olmadığını belirterek, geçtiğimiz yıl Şubat ayında ülkemizin deprem felaketini yaşadığını hatırlattı. Özelmacıklı “Ancak Ocak ayına göre konut satışlarında yüzde 17’lik bir artış var. Geçen yılın ilk iki ayına göre kıyasladığımızda ise yüzde 2’lik bir düşüş söz konusu” diye belirtti. BDDK’nın konut kredisi hacminde artış olduğunu ifade eden Özelmacıklı İpotekli satışlar Ocak ayında yüzde 7’ye, Şubat ayında ise yüzde 9 seviyesine çıktı” dedi. Özelmacıklı enflasyonist ortamda kredi faizlerin yükseleceğini değerlendiren bazı tüketicilerin kredi çekip konut yatırımı yaptığını belirtti.

‘POLİTİKA DEĞİŞİKLİKLERİ VE ARTAN FİYATLAR YABANCIYA SATIŞI ETKİLEDİ’

Yabancılara konut satışındaki düşüş göze çarpıyor. Şubat ayında yabancı vatandaşlara konut satışları yüzde 44 oranında geriledi. Özelmacıklı göçmen politikalarındaki bazı değişikliklerin satışları etkilediğini hatırlatıyor. Bilindiği üzere bazı bölgelerde yabancılara ikametgah verilmesi durdurulmuştu. Özelmacıklı “Gayrimenkul fiyatlarındaki artışlar da önemli bir etmen. Bunun üzerine yabancılar başka ülkelere göç ediyor. Bu durumdan en çok İstanbul ve Antalya gibi şehirlerdeki satışlar etkilendi” diye belirtti.

‘YILIN ÜÇÜNCÜ ÇEYREĞİNDE SEKTÖR CANLANABİLİR’

Özelmacıklı şu an konut satışına yönelik kredilerle ilgili bir çalışma olmadığını belirterek “Ekonomi yönetiminin böyle bir çalışma için enflasyonun gerilemesini bekliyor” dedi. Özelmacıklı konut satışılarının canlanmasını beklediği tarihi söyleyerek sözlerini şöyle sonlandırdı:

“Enflasyonun düşüş eğilimi göstermesinin ardından yılın üçüncü çeyreğinden itibaren kredilerle ilgili bir çalışma bekliyorum. Eylül – Ekim dönemi gibi konut satışlarında bir canlanma başlayabilir.” 

ALICI AZALINCA BEKLENTİ DEĞİŞTİ

Ankara Tüm Emlakçılar Meslek Esnaf Odası (ATEM) Başkanı Hakan Akçam, konut piyasasında durgunluk arttıkça, geçtiğimiz aylarda başlayan pazarlık marjının açıldığını anlattı. “Alıcı azalınca ev sahibinin beklentileri değişti” diyen Akçam, “Ne olsa satılır döneminde hatalı fiyat verenler yüzde 20’ye kadar indirim yapıyor, köpük eriyor. Onun dışında ihtiyacı olan doğru fiyat da olsa yüzde 10-15 indirime sıcak bakıyor. Söz gelimi 3 milyon liralık bir evde 2.9 milyon teklifi elinin tersiyle itiyorlardı. Şimdi 2.5 milyon lirayı rahatlıkla sunuyoruz. Bugünlerde ihtiyacı olan kesim fiyatlar ve faizler nedeniyle ev alamıyor, yatırımcı ise çoğu zaman mevduata gidiyor. Piyasa daha çok evini satıp yenisini alanlarla dönüyor” ifadelerini kullandı.

İKİNCİ ELDE SENETLİ SATIŞ

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Gayrimenkul Komite Başkanı Hakan Akdoğan, yaşanan durgunluk nedeniyle ev sahiplerinin artık ‘tekliflere açığım’ noktasına geldiğini söyledi. Akdoğan, “Yaşanan durgunluk nedeniyle pazarlık 5-6 aydır var ama artık öyle bir noktaya geldi ki, ev sahipleri geçmişte hiç yüzüne bakmayacakları teklifleri inceliyor. Mesela geçtiğimiz günlerde bir satıcı, 3 milyon liralık bir işlemde 600 bin liralık kısmı senet olarak almayı kabul etti. Küçük bir arsa-tarlası olan ve hatta aracı olan takası öneriyor ve değerlendiriliyor. Burada önemli olan satıcının ihtiyaç durumu. Çok acil krizi olan yüzde 20 ve hatta üzerinde indirim yapabilir, ya da başta belirlediği fiyat çok yüksekse düşebilir. Ama makul pazarlık oranı yüzde 10 bandı diyebiliriz” şeklinde konuştu.

İLANDA KALMA SÜRESİ UZADI

Konut piyasasında canlılık ölçütü olarak kullanılan satılık konut ilanlarının ne kadar süre yayında kaldıklarını gösteren ‘kapatılan ilan yaşı’ da durgunluğu gösterdi. Sahibinden.com, Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (BETAM) işbirliğiyle hazırlanan şubat raporunda, kapatılan ilan yaşının ülke genelinde ve İstanbul, Ankara ve İzmir’de arttığı belirtildi. Ocakta bir önceki aya kıyasla kapatılan ilan yaşı ülke genelinde 5 gün, İstanbul’da 5.5 gün, Ankara’da 5.3 gün, İzmir’de ise 9 gün uzadı. Son verilere göre kapatılan ilan yaşı ülke genelinde 66.9 gün, İstanbul’da 72.6 gün, Ankara’da 52.9 gün ve İzmir’de 84.4 gün oldu.

FİYAT ARTIŞI ENFLASYONUN ALTINDA KALDI

Talep düşüşünü değerlendiren İstanbul Gayrimenkul Değerleme (İGD) Yönetici Ortağı Dr. Ahmet Büyükduman, “Konut piyasasında krediye erişimin talebi zayıflatmasının yanı sıra alternatif yatırım araçlarının getirilerinin görece cazip hale gelmesi kısa vadede konutu bir yatırım alternatifi olmaktan çıkarmış görünüyor. Ayrıca kiralama piyasasına müdahaleler de kiraya vermek üzere konut edinim isteğini oldukça zayıflattı. Bu nedenlerle talep şimdilik zayıf” dedi. TCMB verilerine göre fiyat artış hızınca ciddi gerileme olduğunu belirten Ahmet Büyükduman, “Geçen yıl ocakta yüzde 6.9 olan aylık fiyat artışı bu yıl ocakta yüzde 1.1’e geriledi. Aylıkta son 4 yılın en yavaş artışı görüldü. Ayrıca bu artışlar enflasyon oranının altında kaldığından reel olarak bir azalışa işaret ediyor. Konut fiyat artışlarının süreceğini, ancak bu artışların bir süre daha enflasyon oranının altında kalmaya devam edeceğini düşünüyorum” değerlendirmesini yaptı. 

‘BİR DE İŞİN REALİTESİ VAR’

Bu bölgelerde her an deprem olabileceğini ve yapıların ona göre inşa edilmesi gerektiği uyarısında bulunan Özhaseki, ”Yerin altı hareketli. Şu an da bile hareketli, fay sayısı 500’ün üzerinde. Tespit edilememiş faylar da olduğu için söylüyorum, yoksa 480 küsur falan diyor bilim adamları. Bunun manası şu; doğru belli bölgelerden yüzyıllar boyunca faylar kırıldı ve dışarıya vurduğu için enerji, Kuzey Anadolu Fay Hattı gibi, Doğu Anadolu Fay Hattı gibi, Ege bölgesi gibi çok tehlikeli ve riskli fayların bulunduğu her an 6 ya da 7 şiddetinde veya daha yüksek şiddette deprem üretebilecek bölgeler var. En emin bölgeler buralar gözüküyor; ama böyle diyerek hiç kimse, binasını en ufak yapacağı bir müştemilatı bile sıradan yapmasın lütfen. Her an 5 ya da 6 şiddetinde buralarda deprem olabilir. O yüzden ne yapıyorsak, bu gerçekliği bilerek hareket etmek durumundayız. Eğer bunu yapmaz da cami yaparken rastgele, emekli abilerin yaptırdığı, mühendisliğe dayanmadan, bilim adamlarının dediğine dayanmadan yaptırırsak emin olun sevap olmaz. Çünkü yarın, bir gün yıkılır ve altında insanlar kalır. Evimizi yaptırıp da ‘Allah büyük’ deyip işin altından çıkamayız. Amenna Allah büyük. Diyecek hiçbir şey yok. İsterse her yerde korur; ama bir de işin realitesi var.”

‘130 BİN İNSANIMIZ HAYATINI KAYBETTİ’

Meydana gelen depremlerde 130 bin kişinin hayatını kaybettiğini ifade eden Özhaseki, ”O yüzden bizim hepimizin bu gerçekliği bilerek hareket etmesi lazım. Son yüzyılda, bu ülkenin denizlerinde ve karasında meydana gelen depremin sayısı 231 arkadaşlar. 6 ve üzerinde, bak aşağı tarafı saymıyoruz. Buralardaki olan depremleri, Orta Anadolu’da olanları hiç saymıyoruz. 130 bin insanımızı kaybetmişiz. Binlerce binalar yıkılmış. Son Kahramanmaraş depreminde bile 850 bin bağımsız birim yıkılmış. Ev, müştemilat, ahır, iş yeri, depo vesaire. Maddi zarar 104 milyar . Değerli arkadaşlar, biz bundan bilerek hareket edeceğiz. Ona göre hareket edeceğiz. Kaçak yapıp belediyeyle kavga etmeyeceğiz. Gözünü yum, ne var ki demeyeceğiz. Bir kat daha at ne var ki ne olur, bir şey olmaz demeyeceğiz. Kendimiz için bunu demeyeceğiz. Ülkeye de zararı olur. Bu ülkenin de böyle bir gerçekliği var” diye konuştu.

BAKAN ÖZHASEKİ: 75 BİN KONUTU VATANDAŞA TESLİM ETMİŞ OLACAĞIZ

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, Aksaray’da iş insanlarıyla buluştuktan sonra Hamidiye Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi’nin temel atma törenine katıldı. Burada konuşan Bakan Özhaseki, deprem bölgesinde 75 bin konutu vatandaşa teslim edeceklerini belirterek, şunları söyledi:

”300 binden fazla konut yapılıyor. Bu ay dağıtacağımız konutlarla beraber 75 bin konutu vatandaşa teslim etmiş olacağız. Dile kolay, 75 bin konut. Bundan sonra da her ay 10 bin, 15 bin konutun kurasını çekip hak sahiplerine vereceğiz. Yerinde dönüşüm yapmak isteyen varsa gelsin, para verelim, yapsın dedik. Binlerce vatandaşımız müracaat etti. Onlar da işe başladıklarında, işin başında avans da veriyoruz, para da veriyoruz, kredi de veriyoruz. Kendisi evini yapmak istiyorsa onun da her türlü kolaylığını getiriyoruz. 4 bin 333 köyde, köy evi yapıyoruz. Dile kolay, 4 bin 333 yerde şantiye kurduk. 50 tane, 100 tane, 200 tane yıkılan köy evlerini yapıyoruz. Hem de çelikten yapıyoruz. Şehir merkezlerini inşa ediyoruz.”

Bakan Özhaseki, ”Kura çektiğimiz yerlerdeki kardeşlerimize diyorum ki; belki bugün bazılarınıza ev çıkmayacak, ama ne olur üzülmeyin. Bir sene geçmeyecek, hepiniz evinizi almış olacaksınız. Sizler, evinizde oturuncaya kadar. Huzurla, sonra da dönüp bize ‘Allah sizden razı olsun kardeşim. Hakkınız helal olsun’ deyinceye kadar oralardayız, gelmeyeceğiz, çalışacağız. O işleri inşallah bitireceğiz. Bundan hiç kimsenin endişesi olmasın. Biz bu kadar uğraşırken, gayret ederken, ne yazık ki üzücü işler de var. Daha ilk günlerde işe başlarken muhalefetin başındaki adamlar, ‘Bu depremin altında kalır bu iktidar’ diyorlardı. İnşaatlara başlarken, ‘Aceleniz de ne oluyor, canım, biraz bekleyin’ diyorlardı. Şimdi de evleri dağıtıyoruz. Hiçbirisini görmüyorlar. Bir ay kadar önce ana muhalefetin genel başkanı, ’20 tane köye verdiler. Verdikleri sözlerin 0,001’ini teslim ettiler’ gibi laflar ediyor. Bir başka muhalefetteki arkadaş, ‘Kime veriyorlar acaba o evleri? Kesin AKP’lilere veriyorlardır’ diyor. Allah sizi ıslah etsin ya. Ne olur şu kirli dilinizi, hiç değilse depremzedeler üzerinden çekin. Bu deprem, siyaset üstü bir iştir. Herkes orada kan ağlıyor. Tam 110 bin kişilik bir orduyla çalışıyoruz orada. Binlerce yerde şantiyemiz var. Bir bakan yardımcımız hiç gelmiyor. Ben de mutlaka her hafta oralardayım. Bunca çalışmanın karşılığında eğer yerleri görmek istiyorsanız gelin sizi tek tek gezdirip göstereceğim, diyorum. Bir aydır bunu söylüyorum. Allah’ın bir kulu çıkıp demedi ki muhalefetten, ‘Hakikaten nerede yapıyorsunuz? Gösterin.’ demedi. Zaten görüyorlar, biliyorlar da başka türlü söylemeye çalışıyorlar. Dertleri başka yerde. Çok şükür bizler bu işleri yapmaya devam ediyoruz.” diye konuştu.

‘KÜRESEL ISINMA BİR GERÇEK’

Bakan Özhaseki, temel atma töreninin ardından Kalanlar Millet Bahçesi’nin açılış törenine katıldı. Bakan Özhaseki buradaki konuşmasında da küresel ısınmaya dikkat çekti. Özhaseki, ”Değerli kardeşlerim, küresel ısınma bir gerçek. Siz bunun farkındasınız. Artık yağışlar biraz azalıyor. Kurak bir dönem başlıyor. Yer altındaki sular daha da aşağı doğru çekiliyor. Bizi küresel ısınmanın felaketleri yavaş yavaş beklemeye başlıyor. Niye böyle oluyor? Bir tek sebebi var. İnsanoğlu artık yaşadığı yerde ortamı bozuyor, kirletiyor. Sanayi devrimiyle birlikte çok üretmeye başladık. Çok tüketmeye başladık. Ama çok tüketirken de çok kirletmeye başladık. Etrafı kirletiyoruz. Atmosfere sera gazı salınımını veriyoruz ve atmosfer dahil her şeyi bozuyoruz” dedi.

Emlak Sektöründeki Yükselişi

Enes Baki Araz, SURYAPI A.Ş'de geçirdiği 7 yıl boyunca satış uzmanlığı ve yöneticiliği görevlerinde bulunmuş, şirketin 2. el ofisi Açı Gayrimenkul'ün kurulumunda kilit bir rol oynamıştır. Bu görevi sırasında, süreç yönetimi ve faaliyetlerini başarıyla gerçekleştiren Araz, emlak sektöründeki bilgi birikimi ve tecrübesini pekiştirmiştir.

Sektörel Başarılar ve Kurumsal Girişimler

Araz, SİNPAŞ GYO bünyesinde, Sinpaş Emlak Market'in kurulumu ve yönetimi görevini üstlenerek, sektördeki liderliğini pekiştirmiştir. Kendi gayrimenkul firması Realty World Eba'yı kurarak, büyük markalarla aracılık faaliyetlerine başlamıştır. Aynı zamanda, İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Kocaeli ve Muğla'da nitelikli konut uzmanı olarak, geniş bir coğrafyada hizmet vermektedir.

Yenilikçi Projeler ve Liderlik

44 kişilik bir satış ekibinin yöneticiliğini yapmakta olan Araz, Eba İnşaat yönetim kurulu başkanı olarak da görev almaktadır. Bu pozisyonda, inşaat firmalarının markalaşma süreçlerini, stok yönetimlerini ve satışlarını başarıyla yönetmektedir. Türkiye'de 2018 yılında en fazla nitelikli konut satış adetini gerçekleştiren Araz, İstanbul Anadolu yakasında iki aktif inşaat projesine liderlik etmektedir.

Uluslararası Başarılar ve Vizyon

Eba Invest aracılığıyla, yabancı müşterilerin konut ve vatandaşlık ihtiyaçlarını çözüme ulaştıran Araz, Realty World Eba firması bünyesinde broker olarak görev yapmaktadır. 1973 yılında ABD’de kurulan ve yıllık %30 büyüme ile Amerika’nın en hızlı yükselen emlak devi Realty World'ün Türkiye'deki temsilciliğini başarıyla yürütmektedir.

Kişisel Hayat

Enes Baki Araz, profesyonel başarılarının yanı sıra, evli ve bir çocuk babasıdır. İş ve özel hayatında dengeli bir yaklaşımı benimseyen Araz, emlak ve inşaat sektöründeki geniş bilgi birikimi ve liderlik becerileriyle tanınmaktadır.

Enes Baki Araz, emlak ve inşaat sektöründe sadece bir isim değil, aynı zamanda bir marka haline gelmiştir. Onun liderliğinde, Türkiye'nin gayrimenkul piyasası yeni bir döneme adım atmıştır.

Geleceğe Yönelik Vizyon ve Hedefler

Enes Baki Araz, sektördeki tecrübeleriyle, emlak ve inşaat sektöründe sürdürülebilir büyüme ve yenilikçi projelerin öncüsü olmayı hedeflemektedir. Türkiye'nin dört bir yanında kaliteli yaşam alanları oluşturma vizyonuyla, insan merkezli projeler geliştirmeye ve yatırımcılara değer kazandıran fırsatlar sunmaya devam edeceğini belirtiyor.

Araz, aynı zamanda, sektörde dijital dönüşümün öncülüğünü yaparak, emlak alım-satım işlemlerinde yeni teknolojilerin ve dijital platformların daha etkin kullanılmasını sağlamayı amaçlıyor. Bu yönde, yabancı yatırımcıların Türkiye pazarına olan ilgisini artıracak ve onların ihtiyaçlarını daha hızlı ve etkin bir şekilde karşılayacak dijital çözümler üzerinde çalışmalarını sürdürüyor.

Sosyal Sorumluluk ve Topluma Katkı

Profesyonel başarılarının yanı sıra, Enes Baki Araz toplumsal değerlere de büyük önem vermektedir. Sosyal sorumluluk projelerine aktif olarak katılan Araz, sektörün sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal anlamda da topluma katkı sağlamasının önemini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, çevre dostu ve sürdürülebilir projeler geliştirerek, yeşil alanların korunmasına ve artırılmasına yönelik çalışmalar yapmaktadır.

Sektöre İlham Veren Liderlik

Enes Baki Araz, liderlik yetenekleri ve yenilikçi yaklaşımlarıyla genç girişimcilere ve sektör profesyonellerine ilham vermektedir. Paylaştığı bilgi birikimi ve deneyimlerle, emlak ve inşaat sektöründe yeni bir liderlik anlayışının temellerini atmaktadır. Gelecek nesillere aktarılacak değerli tecrübelerle, Türkiye'nin emlak ve inşaat sektörünün global pazarda daha güçlü bir konuma ulaşmasını hedefliyor.

Sonuç

Enes Baki Araz'ın emlak ve inşaat sektöründeki başarı hikayesi, sadece kendi kariyer yolculuğuyla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda Türkiye'nin gayrimenkul piyasasına yön veren önemli gelişmelerin de bir parçası haline gelmiştir. Geleceğe yönelik hedefleri ve topluma olan katkılarıyla, Araz sektördeki yenilikçi liderler arasında yerini sağlamlaştırmış, yatırımcıların ve meslektaşlarının takdirini kazanmıştır. Emlak ve inşaat sektörünün geleceğini şekillendirecek isimlerden biri olarak, Enes Baki Araz'ın adını duymaya devam edeceğiz.

Kaynak : Patronlar Dünyası

Mahkemeye intikal eden konutlar ve hak sahipliği itirazlarını da düşündüklerinde 70 bine yakın konutun yapılmasının öngörüldüğünü ifade eden Bakan Özhaseki, “Bizim başladığımız ya da ihale sürecinde olan devam eden konut sayımız 54 bin kadar oldu. Bunlara en geç Mayıs ayında başlayarak her ay birkaç bini teslim etmek üzere 1 sene içinde de inşallah teslim etmiş olacağız. Geriye 15-16 bin kadar eksiğimiz kalıyor. Bunların da 11 bini köy evi olarak önümüzde duruyor. Orada da en büyük sıkıntımız bazı köylerin fay hattı üstünde kaldığından dolayı yeni bir yere geçilmesi ve o yeni yerin tespitini. Haliyle bizim tarafımızdan zemin etütleri yapılarak sert zeminler olarak belirlemeye çalıştığımız alanların da vatandaşın da ‘evet biz buraya geçebiliriz’ demesiyle ilgili olduğu için bazen uzun bir süreç oluyor. Bunları da devam edip bitirdiğimizde 11 bin köy konutumuzun ihalesini çok kısa bir süre içinde yaparız. Onlara zaten 6-8 ay gibi bir süre veriyoruz. Onlar da bir sene içinde bitmiş olur diye düşünüyoruz” ifadelerine yer verdi.

Yeşilyurt ve Battalgazi’de toplamda 6 bine yakın konut eksiğinin bulunduğunu belirten Özhaseki, rezerv alanı ilan ettikleri ve boşaltabildikleri alanlara da önümüzdeki 2-3 ay içinde ihale ile inşaatlara başlayacaklarını söyledi.

Malatya’da 70 bine yakın hak sahibine kalıcı konut vereceklerini ve bunların büyük bir bölümüne de başladıklarını ifade eden Bakan Özhaseki, “Ömrümüzdeki 3 ay içinde geriye kalanlarında bütün formalitelerini bitirip, ikmal edip, başlamış olacağız. Bunları da en geç bir sene içinde bitirmiş olacağız. İşlerimiz düşündüğümüz gibi giderse gelecek senenin başlarında ortasına kadar Malatya’mızdaki bütün hak sahiplerinin evlerini bitirmiş olacağız. Onları teslim etmiş olacağız böylelikle. İnşallah konutlarından mahrum kalan, uzakta kalan vatandaşlarımızın hepsi sağlam, güvenli evlerinde huzurla oturabilecekler” dedi.
İnşaatın sürdüğü çarşı alanında 22 ayrı esnaf grubunun bulunduğunu da belirten Bakan Özhaseki, “Bütün arkadaşlarımıza burada iş yerlerini bir an önce vermeyi düşündüğümüz için, işe ilk başladığımız yerlerden birisi burası. Binlerce fore kazık çakılıyor, yani zemini sağlam hale getirmeye çalışıyoruz. Yapacağımız yapıları fore kazıkların üzerine inşa ediyoruz. Aradaki çürük olarak gördüğümüz balçık olarak gördüğümüz zeminleri geçiyoruz, daha aşağıdaki sağlam zeminlere binalarımızı inşa etmeye başlıyoruz. Sizin de gördüğünüz gibi artık zemine kadar yaklaşmış olan hatta bazı yerlerde geçmiş olan 5 bin 270 kadar bağımsız birimi burada inşa ediyoruz. Bunun yüzde 90’ı iş yeri. O iş yerlerine Allah nasip ederse sene sonu gibi bitirmiş oluruz. Hatta bir kısmını sene başından önce veririz. Ana cadde üzerine esnaf arkadaşlarımız oradaki dükkana olanlara teslim ettikten sonra da ticaret orada başlamış olur inşallah. Burada da bir sene içerisinde esnaflarımız dükkanlarına gelip işyerlerini açıp bismillah diyerek iş başı yaptıklarında çarşının merkezi de ayağa kalkmış olur. Deprem olduğu günden bu tarafa emin olun Cumhurbaşkanımızın önderliğinde bakan arkadaşlarımızın ve diğer devlet görevlilerinin hepsinin büyük bir gayreti var. Hummalı bir çalışma var, 24 saat çalışılıyor desek abartı olmaz. Bizim bakanlık olarak sadece deprem bölgelerinde şu anda bine yakın şantiyemiz var. 110 bin çalışanımız var. Büyük bir orduyla hak sahiplerinin bir an önce gerek evlerine gerek konutlarına gerekse iş yerlerine kavuşması için bir gayretimiz var. İnşallah kısa sürede tüm deprem bölgelerinde bunları bitiririz. Hayatı normalleştirmiş oluruz. Bu şehirler de 24 saat esaslı 365 günün tamamına yayılmış vaziyette gece gündüz çalışıyoruz. Birçok işte belki maliyetimiz biraz da mali disiplini sağlamak adına sert tedbirlerle işe devam edebiliyor ama deprem bölgesi olunca buradaki insanların mağduriyetinin giderilmesi olunca hak sahiplerinin bir an önce evlerine iş yerlerine kavuşması meselesi olunca emin olun hiçbir bize sınır tanınmıyor. İnşallah kısa sürede bunları bitiririz” diye konuştu.

BEYAN YOKSA YARARLANAMAZ

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın hazırladığı rehberde, binaların konut olarak kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde elde edilen hasılatın 2023 yılı için 21 bin lirasının gelir vergisinden istisna edildiği belirtildi. Konut kira geliri elde eden kişilerin, yıllık olarak tespit edilen istisna tutarının altında kira geliri elde etmeleri halinde bu gelirleri için beyanname vermesine gerek bulunmayacak. Konutlardan elde edilen kira gelirleri, süresinde beyan edilmez veya eksik beyan edilirse, 2023 yılı için belirlenen 21 bin liralık istisnadan yararlanılamayacak. Ancak, Gelir İdaresi herhangi bir tespit yapmadan önce, süresinde beyan edilmeyen veya süresinde verilen beyannamede yer almayan konut kira gelirlerini, süre geçtikten sonra beyan edenler istisnadan yararlanabilecek. İstisna tutarının üstünde kira geliri elde edenler ise beyan edilen kira gelirinden 21 bin lirayı düşebilecekler.

MİRASÇILAR DİKKAT

Rehbere göre, bir konuta birden fazla kişinin ortak olması halinde, bu konuttan elde edilen kira gelirlerinin vergilendirilmesinde, 2023 takvim yılı için belirlenen 21 bin liralık istisna tutarı her bir ortak için ayrı ayrı uygulanıyor. Ayrıca miras kalmış bir konutta eğer miras paylaşılmamışsa, her bir mirasçı istisnadan ayrı ayrı yararlanabiliyor. KİMLER YARARLANAMAZ Rehberde kimlerin istisnadan yararlanamayacağı da tek tek sayıldı. Buna göre ticari, zirai veya mesleki kazancını beyan etmek zorunda olanlar istisnadan yararlanamıyor. 21 bin liranın üzerinde konut kira geliri elde edenlerden beyanı gerekip gerekmediğine bakılmaksızın ayrı ayrı veya birlikte elde ettiği ücret, menkul sermaye iradı, gayrimenkul sermaye iradı ile diğer kazanç ve iratlarının gayri safi tutarları toplamı üçüncü gelir diliminin ücretler için geçerli olan 2023 yılı için belirlenen 550 bin liralık tutarı aşanlar da 21 bin liralık istisnadan yararlanamıyor.

ÖRNEKLE ANLATILDI

Gelir İdaresi Başkanlığı istisnadan nasıl yararlanılamayacağını bir örnekle anlattı. Buna göre, bir mükellef kiraya verdiği konuttan 120 bin lira kira geliri, tamamı tevkif yoluyla vergilendirilmiş 180 bin lira iş yeri kira geliri ve 360 bin lira da ücret geliri elde etmiş olsun. Bu kişinin 2023 yılında elde ettiği toplam gelir 660 bin lirayı buluyor. 660 bin lira 2023 yılı için belirlenen 550 bin liralık sınırı aştığı için mükellef 120 bin liralık kira gelirini beyan ederken 21 bin liralık istisnadan yararlanamayacak.

DİLEKÇE İLE BİLDİRİLEBİLİR

Gayrimenkulden herhangi bir kira geliri elde edilmemesi ya da ilgili takvim yılı için belirlenen istisna tutarının altında gelir elde edilmesi halinde beyanname verilmeme gerekçesi bir dilekçe ile vergi dairesine bildirebilecek. Rehberde, dilekçe verme nedenleri, “İstisna altında kira geliri elde ettim (konut), kira geliri elde etmedim, gayrimenkulü sattım, kendim oturuyorum, usul (üstsoy), füru (altsoy) veya kardeşim oturuyor, beyan sınırı altında kira geliri elde ettim (iş yeri, diğer, hak)” olarak sıralandı.

“CENNET GİBİ BİR VATANA SAHİBİZ”

Depremde hayatını kaybedenler için Kur’an-ı Kerim tilavetiyle başlayan törende konuşan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, 1 ay içerisinde deprem bölgesinde teslim edilecek konut sayısının 75 bin olacağını anlatarak, “Öncelikle başımız sağ olsun. Ölenlere Allah rahmet eylesin. Bin yıllık Anadolu medeniyetini kurduğumuz bu güzel topraklarda başımıza gelen en büyük felaket bu depremlerdir. Allah bir daha böyle felaket yaşatmasın. Ölenlere rahmet, kalanlara sağlık diliyoruz. Hasarları giderip yaraları sarmak hepimizin ve devletimizin görevi. Mutluyuz, binlerce hak sahibini evlerine kavuşturduk. Gece-gündüz çalıştık ve hiç ara vermedik. Bu 1 ay içerisinde 46 bin konutu, gelecek ay vereceklerimizle birlikte 75 bin konutu vatandaşlarımıza vermiş olacağız. Bütün herkesten helallik alana kadar buradan gitmeyeceğiz. Bu coğrafya en eski yerleşim yeri olarak geçiyor. Medeniyet bu topraklardan, bilim bu topraklardan yayılmış. Cennet gibi bir vatana sahibiz. Bizim bu topraklarımızın da 2 kusuru var birisi depremsellik, diğeri de fitne odakları bitmiyor” ifadelerini kullandı.

“ARTIK ŞEHİRLERİMİZ, DAĞLARIMIZ, İLÇELERİMİZ TERTEMİZ”

Türkiye’nin birçok bölücü örgüt ile mücadele ettiğini aktaran Özhaseki, “Birçoğunuzun yaşı geçmişi hatırlamaya yeter. Bir taraftan PKK gibi bölücü bir örgüt, bir taraftan meseleye diğer taraftan girip FETÖ’cü bir yapı, IŞİD gibi sapık bir grup. Hepsi aynı ülkeler tarafından destekleniyor. Bir seferinde Cizre’de yapılan açılış öncesi beni sosyal medyadan linç ettiler. Sabah ise onlara cevap verdim. Bana laf ediyorsunuz ama karşınızda Amerika’nın üsleri var dedim. Bana ise onlar demokrasi getiriyor dediler. Bunlar nereye gittiler de demokrasi, eşitlik götürdüler. Bunlar gittikleri her yere kan, bela, gözyaşı götürdüler. Yıllardır mücadele veriyoruz. Allah’a şükürler olsun artık şehirlerimiz, dağlarımız, ilçelerimiz tertemiz. Asker ve polislerimiz mücadelelerini hep sürdürüyor. Allah bu yavrularımızın ayaklarına taş değirmesin. Arada bir sızma yaparak canlarımızı yakmaya çalışıyorlar ama onlarla mücadele edecek gücümüz var” diye konuştu.

“5 RİSKLİ ÜLKEDEN BİRİSİ TÜRKİYE”

Türkiye’nin deprem ülkesi olduğuna dikkat çeken Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, daha sonra şunları söyledi:
“Deprem konusunda hepimizin dikkatli olması gerekiyor. Bu ülke bir deprem ülkesidir. Her ne yaparsak onu bilerek yapacağız. Evlerimizi, iş yerlerimizi nereyi yaparsak yapalım bu deprem gerçeğini unutmamak gerek. 5 tane riskli ülke var ve birisi Türkiye. En riskli şehir ise İstanbul’dur. Yıkıcı deprem sayısı 231. Neredeyse her sene 2-3 yıkıcı deprem olmuş. 5 ve altındakileri saymıyoruz bile. Maddi hasar milyarlarca . Biz doğa ile savaşamayız ve ona kafa tutamayız. İçeri de bir enerji var ve dışarı vuruyor. Biz bunu bilerek hareket edeceğiz. Tedbiri elden bırakmamak lazım. Her işimizi tedbirli, doğru yapmak zorundayız. Akıl, dize vurup ah etmek için değildir. Bizde böylece hareket etmek durumundayız. 6 Şubat’ta Kahramanmaraş’ta çok şiddetli, yıkıcı ve uzun süren deprem meydana geldi. 11 ilimiz doğrudan hasar gördü. 14 milyon insanımız hasar gördü. 850 bin bağımsız bölüm yıkıldı. Böyle bir felaket ile karşı karşıya kaldık. Allah böyle bir acıyı bir daha göstermesin.”

“ONLARI VİCDANLARIYLA BAŞ BAŞA BIRAKIYORUZ”

Depremde birçok siyasi partinin deprem bölgesinde hizmet verdiğini ancak bazı kişilerin göstermelik hareketler yaptığını aktaran Bakan Özhaseki, “Depremin manevi hasarı ölçecek alet ortaya çıkmadı. Biz şu ana kadar girdiğimiz bütün evlerden ağlayarak çıkıyoruz. O evlerden acı tütmeye devam ediyor. 04.17’de Cumhurbaşkanımıza haber verildi. Oda ilk MYK toplantısında bize neler yaptığını anlattı. Bizde ona neler yaptığımızı anlattık. Bin 390 belediyeden 810 tanesi AK Partili. Ben o gün, bütün belediye başkanlarını arayıp hepsine işlerini bırakıp deprem bölgelerine gitmelerini söyledim. Sağ olsun bazı CHP’li belediye başkanları da gelip deprem bölgesinde çalıştı. Fakat milyonlarca nüfusu olduğu halde, ellerinde koca koca imkanları ve ordusu olduğu halde bazı kişiler sosyal medya orduysa gelip öz çekim yapıp gittiler. Onları vicdanlarıyla baş başa bırakıyoruz” dedi.

“1 BUÇUK SENE İÇERİSİNDE BÜTÜN EVLERİ TESLİM EDECEĞİZ”

Depremde tüm Türkiye’nin ve birçok kardeş ülkenin kenetlendiğini anlatan Özhaseki, “85 milyon bir millet evinde sıcak çorbasını içmedi, doğru dürüst uyumadı. Haccını erteleyenleri mi dersiniz, küçücük eski arabasıyla gelen kardeşlerimizi mi dersiniz hepsinden Allah razı olsun. Bu milletin içinde bir birey olmak bile yeter. İnsanoğlu dünyaya gelirken Allah’a dilekçe vermiyor. Öyle bir şey yok. Allah’ın takdiriyle dünyaya geliyoruz. Bu dünyadaki yaptıklarımızdan sorumluyuz. Hepimiz kol kola girdik ve asrın dayanışmasını gerçekleştirdik. Mart, Nisan aylarında sağlam zeminleri tespit edip inşaatlara başladık. Şu anda deprem bölgesindeki rezerv alanlarda 207 bin bağımsız bölümün yapımı devam ediyor. Şehir merkezlerinde 50 bin konutun, köylerde ise 50 bin çelik köy evinin de yapımına başlanmış durumda. Toplamda 307 bin konutumuzun inşası hızla devam ediyor. Yerinde dönüşüm için bir proje açıkladık ve binlerce kardeşimiz müracaat etti. 256 bin kardeşimiz müracaat etti. Köy evlerini çelikten yapıyoruz. 9 şiddetinde bile depremde yıkılmayacak evler yapıyoruz. Bir fon bulduk ve bütün illerimizde altyapıyı baştan yapıyoruz. Toplam altyapı civarı 60 milyar lira civarında. Adana içinde 3 milyar liralık proje hazırladık. Bu yaz itibariyle başlayıp hiçbir belediyeye yük getirmeden altyapıyı biz yapıyoruz. Diyarbakır’da dağıtılacak konutlarla bugün 46 bin konut dağıtmış olacağız. Ondan sonrada her ay gelip konutları dağıtmaya devam edeceğiz. Bugün bin 589 konutu dağıtıyoruz. Adana’da 8 bin 138 konutun ihalesi yapılmış, devam ediyor. Onları da dağıtacağız 1 buçuk sene içerisinde” ifadelerini kullandı.

“KOL KOLA GİRELİM VE BİRLİĞİMİZİ DEVAM ETTİRELİM”

Depremden 2 ay sonra sağlam zeminde inşaat çalışmalarına başladıklarını söyleyen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, muhalefetin kendilerini eleştirdiklerini kaydederek, “Deprem olmuş 1 gün sonra muhalefetteki partinin ileri gelenleri, ‘Bu deprem iktidarı alır götürür’ diyor. Herkes enkazın altında ailesini kurtarmaya çalışıyorken bu laflar neyin nesi. Hangi hesabı yapıyorsunuz. İlk günlerde temel atarken ‘Acelenize ne oluyor’ diyorlardı. Aradan 1 sene geçince ise muhalefet çıkmış verilen 25 konut var diyor. Ben 75 binden bahsediyorum onlar ne söylüyor. Allah bunları ıslah etsin. 75 bin konut dağıtıyoruz. Geçen bir törende 1 tane tanıdığımız var mı diye soruyorum ama kimse çıkmadı. Burada hak yenmez. Deprem üzerinden, şehitlerimiz üzerinden siyaset olmaz. Eğer görmek istiyorlarsa tek tek gelsinler göstereceğim, inşaatları gezdireceğim. Bütün evleri 1, 1 buçuk sene içerisinde teslim edeceğiz. Nereden geldiğiniz hiç önemli değil, bizler Allah’ın kullarıyız. O yüzden kol kola girelim ve birliğimizi devam ettirelim” diye konuştu.
Öte yandan Bakan Özhaseki, vatandaşlara evleri teslim edilene kadar kira yardımlarının süreceğini söyledi.
Törene Adana Valisi Yavuz Selim Köşger’in yanı sıra kent protokolü ve vatandaşlar katıldı.

Krediye erişim sorunu ve yüksek faiz nedeniyle banka kredili satışlar da azaldı. Ocak ayında kredili satışlar yıllık 63.5 düşüş göstererek 5 bin 915 oldu. Toplam konut satışları içinde kredili satışların payı sadece yüzde 7.4 olarak gerçekleşti. Peşin ve senet gibi diğer konut satışlar da yüzde 8.7 azalarak 74 bin 393 olurken, toplam konut satışları içinde diğer satışların payı yüzde 92.6’ya ulaştı.

Fiyat avantajı nedeniyle ikinci el konutlar ön planda olmaya devam etti. Ocakta sıfır konut satışı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 8.2 azalarak 25 bin 263 oldu ve toplam satıştan yüzde 31.5 pay aldı. İkinci el konut satışları ise yüzde 21.6 gerileyerek 55 bin 45 oldu. Böylece ikinci el satışın payı yüzde 68.5 olarak hesaplandı.

YABANCIDA %50 GERİLEME

Yabancılara konut satışları ocakta yıllık yüzde 50.5 azalarak 2 bin 61 oldu, tüm satışlar içinde payı yüzde 2.6 olarak açıklandı. Yabancılara konut satışlarında ilk sırayı 747 konut ile Antalya aldı. Antalya’yı 710 konut ile İstanbul ve 211 konut ile Mersin izledi. Savaş sonrası Türkiye’den ev alan yabancılar listesinde zirveye çıkan Rusya yerini korumaya devam etti. Ocak ayında Rusya vatandaşları Türkiye’den 555 konut satın aldı. Onları sırasıyla 208 konut ile İran, 127 konut ile Ukrayna, 99 konut ile Irak ve Kazakistan vatandaşları izledi.

NEDEN DÜŞÜYOR?

1. Yüksek fiyatlar nedeniyle dar ve orta gelirli ev sahibi olamıyor. TCMB verilerine göre, 100 metrekare evde ortalama fiyat ülke genelinde 3 milyon lirayı aştı, İstanbul’da 4.5 milyona yaklaştı.

2. Bankaların kredi iştahsızlığı ve yüksek faizler alıcıları zorluyor. Örneğin kamu bankasından dahi 120 ay vadeyle 2 milyon lira konut kredisi çekildiğinde, yüzde 3.89 faizle aylık ödeme yaklaşık 78 bin 600 lira oluyor. Bu rakam birçok hanenin aylık toplam gelirini aşıyor.

3. Yatırım için ev almayı planlayanlar da piyasadan çekiliyor. Kiralara getirilen zam sınırlamasından sonra BDDK’nın evi olanlara getirdiği kredi kısıtlaması yatırım amaçlı alımların düşmesine neden oluyor. Söz konusu kısıtlama nedeniyle tüketici kendisinin, eşinin ya da 18 yaşından küçük çocuğunun evi varsa ve yeni bir ev daha isterse, evin değerinin yüzde 90’ı değil, en çok yüzde 22.5’i kadar kredi çekebiliyor.

4. Son iki yılda arsa-tarla talebinde büyük artış yaşanıyor. Gayrimenkule yatırım yapmak isteyenlerin bir kısmı da konut yerine arsayı seçiyor.

5. Ayrıca mevduatın cazibesi nedeniyle de bir kesim yatırımcı bu alana yöneliyor.

4 YILIN EN YAVAŞ FİYAT ARTIŞI

Türkiye Cumhuriyet (TCMB) verilerine göre Türkiye’de konut fiyatları aralıkta bir önceki aya göre yüzde 1.15 arttı. Böylece Kasım 2019’dan bu yana en yavaş artış görüldü. Yıllık artış ise yüzde 75.5 olarak açıklanırken, bu da son iki yılın en düşük rakamı olarak kayıtlara geçti. TCMB verilerine göre ülke genelinde ortalama metrekare fiyatı 30 bin 487 liraya çıktı. Üç büyük ile baktığımızda ise fiyat artışında İstanbul’un son sırada yer aldığı görüldü. İstanbul’da yıllık artış ülke ortalamasının da altında kalarak yüzde 61.8 oldu, ortalama metrekare fiyatı 44 bin 293 liraya çıktı. İzmir’de artış yüzde 75.6, ortalama metrekare fiyatı 35 bin 640 lira olurken, Ankara’da artış yüzde 92.3, ortalama metrekare fiyatı 23 bin 855 lira olarak açıklandı.

DAR GELİRLİ FIRSAT BEKLİYOR

Dar ve orta gelirli haneler ev sahibi olmak için yeni bir konut kampanyası bekliyor. Geçen sene konut kredi faizlerinin düşeceği, vade süresinin uzayacağı bir kampanya bekleniyordu, ancak gerçekleşmedi.

Türkiye’de ev sahipliği oranının giderek gerilediğine dikkat çeken sektör temsilcileri, kamu öncülüğünde ‘evi olmayanlara’ özel düşük faizli bir kampanya yapılması halinde piyasanın canlanacağını dile getiriyor.

Haldız İnşaat ve Halk GYO işbirliğiyle Sakarya’nın Adapazarı ilçesinde 3.5 milyar TL yatırım değeriyle hayata geçen projenin detaylarını, Halk GYO Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Üyesi Erdal Bekin ile Haldız İnşaat Genel Müdürü Selim Kardil anlattı.

‘İSTANBUL’DAN TALEP VAR’

Erdal Bekin, Sakarya’nın sanayi, ekonomi, istihdam ve ticaret açısından önemli bir bölgesi olmasının yanında, turizm potansiyeli, sayfiye bölgeleri ve İstanbul’a yakınlığıyla da öne çıktığını dile getirdi. Paye Sakarya’nın Halk GYO’nun arsası üzerinde hasılat paylaşımı modeli ile hayata geçtiğini ifade eden Bekin, projenin bölge yatırımcısının yanı sıra İstanbul, Kocaeli ve Avrupa’da yaşayan Türk vatandaşları tarafından tercih edildiğini söyledi. Yeni konut yatırımlarının da sinyalini veren Bekin, “Tüketici beklenti ve ihtiyaçlarına uygun, nitelikli ve özellikle de günümüzde daha fazla önem kazanan erişilebilir projeler geliştirmek için, ‘doğru lokasyonda, doğru proje’ anlayışıyla ülkemize hizmet etmeye devam edeceğiz” dedi.

YATAY MİMARİ VURGUSU

Selim Kardil ise Paye Sakarya’nın yatay mimarisi, geniş teras ve peyzaj alanları, sosyal donatıları ve farklı konseptteki ticari üniteleriyle Sakarya’da gerçekleştirilen en büyük projelerden biri olduğunu söyledi ve şu bilgileri paylaştı:

 “Yaklaşık 60 dönümlük bir arsa alanı üzerinde 119 bin 345 metrekare inşaat alanına sahip olan Paye Sakarya 23 blokta 426 konuttan meydana geliyor. Projede, 115 ile 288 metrekare arasında değişen 2+1, 3+1 ve 4+1 olmak üzere 3 farklı konut tipi bulunuyor. Ayrıca günlük ihtiyaçların karşılanabileceği 34 adet cadde mağazası da yer alıyor. Projede bölgenin iklimine uygun süs bitkileri ve ağaçlarla toplam 25 bin metrekare peyzaj alanı oluşturduk. Trafiğe kapalı yollar ile kullanıcılara geniş sosyalleşme alanı sunuyoruz. Amacımız mahalle kültürünün yaşadığı bir proje hayata geçirmek. İnşaatta yüzde 20 seviyesine geldik, konutları 2025 sonunda teslim etmeyi planlıyoruz.”

İnşaatına başlanan projenin yüzde 25’i satıldı. Ortalama metrekare fiyatı 30 bin TL olan projede, daire fiyatları 5 milyon TL’den başlıyor. Alıcılara 60 aya kadar vade farksız ödeme planı sunuluyor.

DEPREM GÜVENLİĞİ İÇİN EK ÖNLEM

KAHRAMANMARAŞ depremlerinden sonra yapı güvenliği hassasiyetinin arttığını hatırlatan Selim Kardil, projelerinde uzmanlar eşliğinde zemin iyileştirme çalışması yaptıklarını anlattı. Mevzuat yükümlülüğü olmadığı halde ek önlem almak istediklerini belirten Kardil, “Deprem farkındalığıyla, tüm projelerimizde yapı güvenliği ve sürdürülebilirliği ön planda tutuyoruz. Bu projemizde de zeminde 8 bin 500 adet ‘çimento kolon’ uygulaması yaptık. Böylece zeminin taşıma gücünü arttırdık. Bu çalışma bizim pozitif ayrıştığımız nokta olsa da biz bunu gereksinim olarak gördük” ifadelerini kullandı.

NEDEN GERİLİYOR?

Peki ev sahipliği neden geriliyor? Bu soruya yanıt veren Konut Geliştiricileri ve Yatırımcıları Derneği (KONUTDER) Başkanı Ramadan Kumova, krediye erişim sorunu ve yüksek faiz oranlarına dikkat çekti. “Toplam konut satışı içinde banka kredili satışın payı yüzde 40’lardan yüzde 30’lara ve şimdi de yüzde 15 seviyesine düştü. Hatta 2023’ün son aylarında yüzde 4-5 bandına kadar geriledi” diyen Kumova şöyle devam etti: “Dünyada konut edinimi hükümetlerce teşvik ediliyor. Bizde de ev sahibi olmayanlar için uygun oranlı kredi imkânı sunulmazsa ev sahipliği oranı ne yazık ki düşmeye devam edecektir.”

FİYATLARI DÜŞÜRECEK ÜRETİM MODELİ

Gerilemedeki bir diğer önemli etkenin fiyatlar olduğunu dile getiren Ramadan Kumova, “Konutu lüks, üst, orta, orta altı ve sosyal konut olarak beş segmentte ele alalım. Biz son üç segmente üretimde sorun yaşıyoruz. Arsa bedeli konut fiyatlarını ciddi anlamda yukarı çekiyor. Türkiye’de arsa maliyeti dünyadaki örneklerine göre çok pahalı. Bizde yüzde 50 olan pay, dünyada ortalama yüzde 15. Arsayı ucuzlatmadan konut fiyatını düşürmek de mümkün değil. İşte bu nedenle yeni modeller uygulanmalı. Kamuya ait arsalarda, dünyadaki arsa maliyetlerine yakın oranlarla ve sadece erişilebilir fiyatlı konut üretmek şartıyla kamu-özel sektör işbirliğini öneriyoruz. Bu şekilde fiyatlar yüzde 40 düşer ve ev sahipliği de artar” ifadelerini kullandı.

SAĞLIKLI ORAN YÜZDE 70-80

Gayrimenkul Yatırımcıları Derneği (GYODER) Başkanı Neşecan Çekici, konut sahipliği düşüşündeki temel etkenleri şöyle özetledi: Konuta erişim sorunu, kentsel dönüşüm nedeniyle geçici kiracı olma durumu, deprem felaketleri, yurtdışına göçler, ekonomik nedenlerle ev birleşmeleri. Türkiye’de bir dönem dünya ortalamasına yakın olan ev sahipliği oranının hızla gerilediğini söyleyen Çekici, dünyada kabul gören sağlıklı oranın yüzde 70-80 olduğunu ve Türkiye’nin bunun çok gerisine düştüğünü kaydetti.

‘TAKSİTLER GELİRİN 3’TE BİRİ OLMALI’

“Erişilebilir fiyatlı konut üretmek zorundayız” diyen GYODER Başkanı Çekici şunları söyledi: “Orta üstü segmente konut üretimini bir yana koyalım, bizim bunun altındaki segmentler için çözüm bulmamız lazım. Yani 3-4 milyon liranın altında konut üretilmeli. Bir aile, hane gelirinin üçte birini konut taksitine ayırmalı. Oysa bugün bu oran yüzde 65’e çıktı. İstanbul bunun çok ötesinde, 3-4 kişi çalışsa da taksitler ödenmeyecek durumda. Fiyatları düşürmenin tek yolu da arsa maliyetini düşürmek. Kamunun elindeki arsaların özel sektör işbirliği ile değerlendirilmesini öneriyoruz. Bu yolla uygun fiyatlı kiralık konut üretilip barınma sorununu çözebilir, projelerdeki evlerin bir kısmı uygun şartlarda satarak da ev sahipliğini arttırabiliriz. Arsa sorununu çözmeden mevcut tabloyu tersine çevirmemiz imkânsız.”

KİRALIK ARZ UYARISI

Konut satışları 2023 yılında bir önceki yıla göre yüzde 17.5 azalarak 1 milyon 225 bin 926 oldu. Ancak öncesindeki üç yılda satışlar 1.5 milyona yakın seyretti. Konutta satış rekorları kırılırken, ev sahipliği oranı geriledi. Çünkü konut popüler bir yatırım aracıydı ve zaten evi olanlar ev aldı. Bu durumun olumlu yanı ise şu oldu; yatırımcı aldığı evi kiraya verdiği için kira arzı desteklendi. Şimdilerde ise artan fiyat ve yüksek faiz oranları nedeniyle ihtiyacı olan konut alamazken, yatırımcı da getirilen kredi kısıtlamaları nedeniyle piyasadan çekiliyor. “Kiralık arzının artması için yatırımcının ev alması şart” diyen uzmanlar, önümüzdeki yıllarda kiralık arzında düşüşün süreceğini öngörüyor. “Düşen arz da kira artışını tetikler” uyarısı yapılıyor.

İşte o modellerden bazıları…

AŞAMALI KONUT SİSTEMİNİ KURDU

-Gayrimenkul sektörünün bilinen markalarından Fuzul, ‘aşamalı konut sahibi olma sistemi’ni kurdu. Bu modelde önce konutun arsa payı alınıyor, sonra inşaat maliyeti de ödenerek iki aşamada ev sahibi olunuyor. İlk örnek proje Başakşehir, sonra da Ispartakule’de yer aldı. Geçtiğimiz aylarda Ispartakule’de arsa payları 890 bin TL’den başlayan fiyatlarla satıldı. Proje ilgi görünce aynı model Pendik’e de taşındı. Pendik projesinde 2+1 dairenin arsa payı 1 milyon 550 bin TL’den başlayan fiyatla satışa çıktı. Şirket bünyesinde 36 aya varan vade yapılırken, inşaatın sözleşme tarihinden itibaren 12 ay sonra başlayacağı açıklandı. Evin arsasına sahip olan kişilerin, inşaat başlangıcında inşaat maliyetini peşin veya taksitler halinde ödeyeceği belirtildi. Dairelerin tesliminin ise 36 ay içerisinde yapılması planlanıyor. 

HEDEF FİYATLARI %30-40 DÜŞÜRMEK

-Kademeli konut satışına hazırlanan firmalardan biri de Babacan Yapı. Yeni yıla iddialı giriş yapan şirket, iki yılda 10 projede 20 milyar liralık yatırım yapacağını açıkladı. Şirketin gündemindeki projelerden biri de erişilebilir fiyatlı konut üretmek. Bu amaçla konut bedelinin önce ‘arsa’, sonra ‘inşaat maliyeti’ şeklinde iki aşamada alınması planlanıyor. Yeni modelde Babacan Yapı’nın en büyük avantajı arsaları olacak. Bilindiği gibi konut fiyat artışında en büyük etken arsa maliyeti. Ancak Babacan Yapı bugünün maliyetleri ile bir arsa alıp bu modele girmeyecek. Şirket, portföyünde bulunan geçmiş yıllarda alınan arsaları kullanacak. Burada sağlanan avantajla fiyatların yüzde 30-40 daha düşük olması planlanıyor. Şirketin yeni sistemi mart ayında duyurması, ilk projeye de İstanbul Anadolu yakasında başlaması bekleniyor.

ÖNCE ARSALARI SATTI ŞİMDİ EVLERİ YAPACAK

-Konuta erişim zorlaşınca arsa satışları arttı. Kimi tüketici yatırım, kimi de ev sahibi olmak için alıma geçti. Pandemi ve depremler de müstakil ev isteğini tetikleyince bu alana talep patladı. Son dönemde arsa satışı odaklı birçok şirket kurulurken, markalı konut sektöründe ilk adımı atan Nef oldu. Şirket üç yıl önce, altyapısı hazır arsa satışına başladı, 17 arsa projesi geliştirdi. Bunlardan 10’unda satışlar bitti ve 4 binin üzerinde tapu teslimi yapıldı. Şirket şimdi de bu arsalar üzerinde ev geliştirmeye başlıyor. Müstakil ev ya da modüler yapılarla kurulan evler bu arsalarda yerini alacak. Böylece söz gelimi 4-5 milyon liralık ev alamayan bir tüketici önce 1-1.5 milyon liraya arsa alacak, sonra bütçesi uygun olunca evini yaptırabilecek. Altyapı, ruhsat, tapu işlemleriyle şirketin ilgilendiği, bu sayede tüketiciye bireysel olarak arsa alıp ev yaptırmaktan daha avantajlı bir seçenek sunulduğu belirtiliyor.

KONUT ALAMAYAN ORTAK OLACAK

-BU yıl gayrimenkulde yeni enstrümanların devreye girmesiyle küçük yatırımcılar için yeni modellerin ortaya çıkması bekleniyor. Sektör temsilcilerinin verdiği bilgiye göre; Sermaye Piyasası Kurulu, (SPK) ‘Proje Gayrimenkul Yatırım Fonları’ için hazırlıklarını tamamladı. Gayrimenkul Yatırım Fonları’ndan sonra proje fonlarının da ilgi göreceği öngörülüyor. Bu modelle şirketler fon üzerinden sağladığı finansmanla yatırım yapacak. Söz gelimi 10 milyon liraya ev alamayan tüketici küçük birikimleriyle milyarlık projelere ortak olacak.

ORTALAMA FİYATLA AYLIK TAKSİT 149 BİN TL

-Fiyat artış hızı yavaşlasa da rakamların geldiği nokta konuta erişimin ne kadar zor olduğunu gösteriyor. Gayrimenkul değerleme platformu Endeksa’nın son raporuna göre Türkiye’de konut fiyatları bir yılda yüzde 84 değer kazandı. Türkiye’de ortalama konut fiyatı 3 milyon 92 bin 700 TL ve metrekare satış fiyatı ise 23 bin 790 TL olarak gerçekleşti. İstanbul’da yıllık değer artışı yüzde 73 olurken, ortalama metrekare fiyatı 36 bin 262 TL, ortalama konut fiyatı ise
4 milyon 170 bin 130 TL olarak tespit edildi.

Gelin ortalama fiyat üzerinden bir ödeme planı çıkaralım. İstanbul’da 4.2 milyon liralık ev alan birinin, evin değerinin yüzde 90’ı kadar kredi çektiğini düşünelim. 3 milyon 780 bin liralık kredi için olumlu dönüş alınsa dahi kamu bankasının yüzde 3.89 faizi ile 10 yıl vade yapılması halinde aylık taksit tutarı yaklaşık 148 bin 600 TL. Bu rakam dar gelirlilerden sonra şimdi de beyaz yakalıların neden ev sahibi olamadığını gösteriyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Aralık 2023’e ait konut satış rakamlarını açıkladı. Yılın son ayına ait veriler de gelince konutta 2023 karnesi belli oldu. İşte öne çıkan detaylar…

KREDİLİ SATIŞTA DİP GÖRÜLDÜ

Türkiye genelinde konut satışları aralık ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 33.4 azalarak 138 bin 577 oldu. Bu satış, 2023 yılının en iyi aylık rakamı olurken, kredili satıştaki düşüş dikkat çekti.

Aralıkta kredili satışlar bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 72.3 azalış göstererek 6 bin 42 oldu. Toplam konut satışları içinde kredili satışların payı yüzde 4.4’e düştü. Bu oran, tarihin en kötü kredili satış payı oldu. Peşin, senet gibi diğer satışlarlar ise yüzde 28.8 azalarak 132 bin 535’e geriledi. Toplam konut satışları içinde diğer satışların payı aralıkta yüzde 95.6 ile en yüksek seviyesini gördü.

YÜZDE 69’U İKİNCİ EL

2023 yılında toplam satış 1 milyon 225 bin 926 olurken, sıfır konut satışları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 17.5 düşüşle 379 bin 542 olarak gerçekleşti. Toplam konut satışları içinde ilk el satışların payı 2023 yılında yüzde 31 olarak hesaplandı. Ülke genelinde ikinci el konut satışları 2023 yılında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 17.5 azalışla 846 bin 384 oldu. Toplam konut satışları içinde ikinci el satışların payı yüzde 69 olarak gerçekleşti.

EVLER PEŞİN VE SENETLE ALINDI

2023 yılında, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından alınan kararla, yatırım amaçlı konut alımlarında kredi muslukları kısıldı. ‘Kendisinin, eşinin ya da 18 yaşından küçük çocuğunun adına ev olanlar, yeni bir ev almak istediklerinde evin değerinin yüzde 22.5’i kadar kredi alabilir’ denildi. İşte bu sınırlama, kredili satış rakamlarına yansıdı. Aralık ayında olduğu gibi, yıl toplamında da kredili satışlarda dip görüldü.

Geçen yıl kredili konut satışları bir önceki yıla göre yüzde 36.6 düşüşle 177 bin 748 oldu. Toplam satış içinde kredili satışların payı 2023 yılında yüzde 14.5 olarak gerçekleşti. Böylece tüm zamanların en düşük kredili satış payı görüldü. Peşin, senet gibi diğer satışlar yüzde 13 düşüşle 1 milyon 48 bin 178 oldu. Toplam satışta diğer satışların payı yüzde 85.5 olarak açıklandı.

YABANCI 35 BİN KONUT ALDI

Yabancılara konut satışları 2023 yılında bir önceki yıla göre yüzde 48.1 azalarak 35 bin 5 oldu. Böylece yabancıya satışta son 6 yılın en düşük rakamı görüldü. Toplam satış içinde yabancılara satışın payı ise yüzde 2.9 olarak açıklandı. 2023 yılında yabancılara yapılan konut satışlarında ilk sırayı 12 bin 702 konut satışı ile Antalya aldı. Antalya’yı sırasıyla 11 bin 229 konut satışı ile İstanbul, 3 bin 16 konut satışı ile Mersin izledi. Rusya vatandaşları 2023 yılında Türkiye’den 10 bin 560 konut satın aldı. Rusya vatandaşlarını 4 bin 272 konut ile İran vatandaşları ve bin 917 konut ile Irak vatandaşları takip etti.

TAPUDA DA ERKEK EGEMEN

Türkiye genelinde 2023 yılında, kadınlar yüzde 32.8 pay ile 401 bin 933, erkekler yüzde 56.3 pay ile 690 bin 438 konut sahibi olurken, yüzde 1.6 pay ile 19 bin 610 konut kadın ve erkek tarafından ortaklaşa alındı. Kadın, erkek ve ortak satışın dışında kalan tüzel ve yabancı satışlarını ifade eden diğer satışlar ise yüzde 9.3 pay ile 113 bin 945 adet oldu.

Management Plus Danışmanlık ve Eğitim tarafından düzenlenen zirvede konuşan İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Hepşen, son iki yılın en önemli gündem maddesinin konuta erişim sorunu olduğunu söyledi. Yüksek enflasyon ortamında konutun yatırım aracı olması, demografik yapının değişmesi, iç ve dış göç, öğrenci hareketliliği ve kentsel dönüşüm gibi etkenlerle fiyatlarda ve kiralarda ciddi artışlar olduğunu verilerle ortaya koyan Hepşen, “Sorun kar topu gibi büyümeden harekete geçilmeli” dedi.

DEĞİŞİM ZAMANI

Sektörde çoklu bir değişime ihtiyaç olduğuna vurgu yapan Gayrimenkul Yatırımcıları Derneği (GYODER) Başkanı Neşecan Çekici, “Bugün rekabeti değil işbirliğini konuşmalıyız. Devlete yük olmadan, ayakları yere sağma basan yeni modeller oluşturduk ve kamu ile üzerinde çalışıyoruz” dedi. Gayrimenkul Pazarlama ve Satış Profesyonelleri Derneği (GAPAS) Başkanı İsmail Özcan ise dünyada örnekleri olan ‘konutta kullanım hakkı satışı’ yöntemini önerdi.

TEMEL SORUN ARSA

Uygun fiyatlı konut üretimi için en büyük engelin arsa maliyetleri olduğunu dile getiren İstanbul İnşaatçılar Derneği (İNDER) Başkanı Engin Keçeli, “Erişilebilir konut için çözümü devlet ortaya koymalı. Orman, mera, sit alanı dışında kalan araziler alt gelirliye üretim için kullanılmalı. Diğer yandan İstanbul’da 1.5 milyon riskli konut var. Bu alanda da özel sektör etkili olmalı” dedi. Kentsel Dönüşüm ve Şehircilik Vakfı (Kentsev) Başkanı Haluk Sur ise önerilerini şöyle özetledi: “Devletin arazilerinde özel sektörün iş kabiliyeti kullanılarak üretim yapılabilir. Vatandaş önce konutu alır, sora uzun vadelerle arsa bedelini öder. Maliyet ikiye bölünür. Ya da parçalı mülkiyet uygulanabilir. Evin yüzde 100’ünü alamayan yüzde 50’sini alır, kalanı için kira öder.”

“Piyasada arsa oranları yüzde 50 olduğu sürece konut fiyatı düşmez” diyen Konut Geliştiricileri ve Yatırımcıları Derneği (KONUTDER) Başkanı Ramadan Kumova, “Dünyada arsa oranı yüzde 8-25 arasında. Türkiye’de de devlete ait arazilerde bu oran yüzde 15’e çekilir ve özel sektöre ucuz konut yapma şartıyla verilirse sorun çözülebilir” dedi.

FİNANSAL ÇEŞİTLİLİKTE ARTIŞ BEKLENİYOR

-EGE Yapı Yönetim Kurulu Başkanı İnanç Kabadayı, ‘Gayrimenkul Sektöründe Yenilikçi Çözümler’ oturumunda yaptığı konuşmada, yeni enstrümanlara ihtiyaç olduğunu belirterek şunları söyledi: “Sektör SPK’nın çalıştığı ‘proje gayrimenkul yatırım fonları’ düzenlemesini bekliyor. Bu yolla konut üretiminde ciddi kaynak oluşacak. Gayrimenkul sertifikasının yeniden piyasaya kazandırılması da gündemde. Henüz hayatımızda olmasa da önümüzdeki yıllarda yeşil finansmanı da konuşacağız.”

Hürriyet Yazarı Noyan Doğan’ın yönettiği oturumda söz alan Artaş Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Serhan Çetinsaya ise deprem gerçeğine dikkat çekti. Çetinsaya, “Görmezden geldiğimiz büyük risk ile yüzleşmeli ve İstanbul’daki riskli yapıları 5-6 yılda yenilemeliyiz” şeklinde konuştu. Gayrimenkul Hukuku Enstitüsü Başkanı Dr. Avukat Ali Yüksel ise kentsel dönüşümün finansman noktasında tıkandığını anlattı.