Bilindiği gibi, kümes hayvancılığı ve beyaz et sektöründe dünyanın en önemli üretici ve ihracatçı ülkeleri arasında yer alan ülkemizde, yıllardır süregelen üretim ve ihracattaki doğru politikalar ile mevcut üretim hacmine ulaşılmış, sektör uzun yıllardır iç talep ile yurt dışı talebi bir arada karşılayabilecek kabiliyeti muhafaza etmiştir. 

Son yıllarda yaşanan bölgesel ve küresel riskler, küresel gıda fiyat endeksi üzerinde yukarı yönlü bir eğilim oluşturmuş ve özellikle temel tarım ürünlerinde ülkelerin iç piyasa arzını koruma faaliyetlerini ortaya çıkarmıştır. 

Buna bağlı olarak, muhtelif ürünler ile birlikte ülkemizde de tüketim açısından en önemli hayvansal protein aracı olan kümes hayvancılığı ürünleri de 2023 yılının Mayıs ayı içerisinde İhracı Kayda Bağlı Mallar Listesine alınmıştı.

Bununla beraber, 2024 yılının ilk aylarında tavuk eti fiyatlarındaki artış hızının genel enflasyonun, yem ve enerji gibi maliyet kalemleri ile kurundaki aylık fiyat değişimlerinin çok üzerine çıktığı gözlemlenmiştir. Bu durum, söz konusu ürün grubunda olağan piyasa şartlarının dışına çıkıldığını ve olağan fiyatlama davranışlarının bozulduğunu göstermiştir. 

Fiyat oluşumları izlenirken üretim ve ihracat gelişimleri analiz edilmiş, iç ve dış talepte muhtemel senaryolar titizlikle tetkik edilmiş, ilgili kamu kurumları ve sektörel kuruluşlar ile istişareler gerçekleştirilerek, üretim, tüketim, dış ticaret ve fiyat oluşumları kapsamında detaylı bir çalışma gerçekleştirilmiştir.

Tüketim alışkanlıklarındaki ve iç talepte yaşanan değişimlerin, spekülatif fiyat yükselişlerini beraberinde getirdiği görülmüştür. Yapılan analizler iç piyasada tüketici refahının korunabilmesi için arz yönlü sıkıntılara mahal verilmemesini teminen, söz konusu ürün ihracatına yönelik bir takım düzenlemeler yapılması gerekliliğini ispat etmiştir. 

Bununla birlikte, sektörde ölçek ekonomisinin sürdürülebilmesi,  iç talepte yaşanabilecek dalgalanmaların üretim kaybına sebebiyet vermemesi  ve yoğun çabalar ile kazanılan ihracat pazarlarının korunabilmesinin de ülkemizin ekonomik menfaatleri açısından önemli olduğu değerlendirilmiştir. 

Ticaret Bakanlığımız tarafından, başta Tarım ve Orman Bakanlığı, ilgili resmi ve sektörel kuruluşlar ile yapılan istişareler ve çalışmalar sonucunda, bütün ve parça dahil olmak üzere, tavuk eti ihracatının 1 Mayıs 2024 tarihinden 31 Aralık 2024 tarihine kadar, aylık bazda azami 10 bin ton, toplamda ise bu yıl sonuna kadar 80 bin ton olacak şekilde sınırlandırılmasına karar verilmiştir. 

Diğer taraftan, tavuk eti ürünleri satışlarındaki fiyat artışları 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında incelenmek üzere, 1.10.2022-31.10.2023 tarihleri dönemini kapsayacak şekilde 16 üretici firmaya Ticaret Bakanlığımız müfettişlerince denetimler gerçekleştirilmiştir. Söz konusu denetimler sonucunda Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından aykırılık yaptığı tespit edilen 8 firma hakkında idari para cezaları verilmiştir.

Ancak, son dönemde tavukçuluk sektöründe fahiş fiyat artışı yapıldığına ilişkin şikayet başvuruları sebebiyle, tavukçuluk sektöründe faaliyet gösteren 16 firma hakkında Ticaret Bakanlığımız müfettişlerince denetimlere geçtiğimiz günlerde yeniden başlanmıştır. 

Ayrıca, Rekabet Kurumu tarafından da 04.01.2024 tarihinde beyaz et sektöründe faaliyet gösteren bazı firmalar hakkında açılan  soruşturmanın gerekli idari para cezaları ile  sonuçlandırıldığı ve ilgili firmalara 26.4.2024 tarihinde tebliğ edildiği öğrenilmiştir. 

Bu çerçevede, Tarım ve Orman Bakanlığımız başta olmak üzere ilgili resmi kuruluşlar ve sektörel kuruluşlar ile koordinasyon halinde çalışarak, ülkemizin tarım ürünleri politikaları ve muhtelif gıda ürünlerinin iç ve dış ticaretinde yapılan düzenlemelerin temel amaçları; dünyada ortaya çıkan yeni eğilimler de dikkate alınarak, yurt içi üretim ve tüketim dengesinin korunması; önceliğimiz olarak yurt içi tüketimin vatandaşlarımız için makul fiyatlarla karşılanması, gıda arz güvenliğinin önündeki tehditlerin bertaraf edilerek ülkemizde sürdürülebilir gıda arzının sağlanmasıdır. 

Önümüzdeki dönemde de, Ticaret Bakanlığımızca, başta Tarım ve Orman Bakanlığı olmak üzere, ilgili devlet kuruluşları ve ilgili özel sektör kuruluşları ile güçlü bir işbirliği yapılarak, gıda arzının ve güvenliğinin korunması, halkımızın gıdaya makul fiyatlarla ulaşımının kolaylaştırılması ve gıda piyasalarında oluşabilecek spekülasyonların önlenmesine yönelik olarak görev ve yetki alanımızda bulunan bütün politika ve denetim araçlarına kararlılıkla başvurulacaktır.

BEŞİNCİ SEVİYE YOKLUK

Birleşmiş Milletler’e bağlı Dünya Gıda Programı (WFP) ile Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) değerlendirmelerini temel alan Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC) analizine göre Gazze’deki nüfusun tamamı en az ‘kriz durumu’ olarak adlandırılan üçüncü seviyede açlık tehlikesiyle karşı karşıya. Nüfusun yüzde 25’inin ise en şiddetli düzeydeki gıda kıtlığı olarak kabul edilen beşinci seviyede gıda erişiminden mahrum. Rapora göre bölgeye acil müdahale olmadığı takdirde Gazze’nin tüm kuzeyi mayıs ayına kadar beşinci seviyede kıtlık kriziyle karşı karşıya kalacak.

‘İNSAN YAPIMI FELAKET’

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Gazze’deki en üst seviye kriz durumuyla ilgili “Bu tamamen insan eliyle yaratılan bir felaket” değerlendirmesini yaparken İsrailli yetkilileri bölgeye sınırsız insani yardım ulaştırılmasına izin vermeye çağırdı. Yardım kuruluşları, özellikle kuzeyde hâlâ yeterli malzeme sağlayamadıklarını veya bunları güvenli bir şekilde dağıtamadıklarını bildirerek, yardım sağlama ve bunları güvence altına almanın İsrail’in sorumluluğunda olduğunu vurguluyor. Çeşitli BM yetkilileri de acil ateşkes çağrısı yaparak, Gazze genelinde kıtlık ilan edilene kadar beklendiği takdirde “çok geç olabileceği” ve “binlerce insanın hayatını kaybedebileceği” uyarısında bulunuyor.

‘BU İLK KEZ OLUYOR’

Dün resmi ziyaret kapsamında Filipinler’de bulunan ABD Dışişleri Bakanı Blinken da kriz durumuna dikkat çekti. “Son yapılan değerlendirmelere göre Gazze nüfusunun yüzde 100’ü şiddetli derecelerde gıda güvensizliğiyle karşı karşıya. İlk defa bir bölgedeki nüfusun tümü bu şekilde sınıflandırıldı” diyerek insani krizin ciddi boyutlara ulaştığını vurgulayan Blinken, bölgeye insani yardım ulaştırılmasının öncelikli hale gelmesi gerektiğini söyledi.

Benzer ölçümlerin Sudan’da nüfusun yüzde 80, Afganistan’da yüzde 70’ini kapsadığını hatırlatan Blinken, “Daha fazlasına ve sürdürülebilir yardıma ihtiyacımız var” ifadelerini kullandı.

BLINKEN’DAN ORTADOĞU’YA ALTINCI TUR

ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, İsrail ile Hamas arasında bir ateşkes anlaşmasına varmak ve Filistinli militan grubun elindeki rehinelerin serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla savaşın başından bu yana altıncı kez Ortadoğu’yu ziyaret edecek. Bugün Cidde’de Suudi yetkililerle görüşmesi beklenen Blinken’ın yarın ise Kahire’de olması planlanıyor. Filipinler’e yaptığı ziyaret sırasında açıklamada bulunan Blinken, Suudi Arabistan ve Mısır’daki üst düzey liderlerle bir araya geleceği gezisinin amacının “kalıcı bölgesel barış için doğru mimariyi tartışmak” olduğunu söyledi.

Bilgi notu: Gıda Güvenliği Sınıflandırması’nda en yüksek seviye olan beşinci seviye, felaket ve kıtlık olmak üzere iki altbaşlıktan oluşuyor. Kıtlık, nüfusun en az yüzde 20’sinin ciddi gıda kıtlığı yaşaması, her üç çocuktan birinin akut yetersiz beslenmeden muzdarip olması ve her gün her 10 bin kişiden ikisinin açlık, yetersiz beslenme ve hastalık nedeniyle ölmesi gibi parametrelerle ölçülüyor.