Geçtiğimiz günlerde bir araya geldiğimiz Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten, ülkenin ve ayakkabı endüstrisinin yurt dışındaki imajını olumsuz etkileyen taklit sorununun sektörün ‘kanayan yarası’ haline geldiğini söyledi. İçten’in verdiği göre, çakma (sahte, taklit) ayakkabıların yüzde 40’ı online, yüzde 60’ı fiziksek kanallarda satılıyor. İçten, Anadolu’daki mağaza raflarının yüzde 60-70’inin çakma ürünlerden oluştuğunu söyledi.

Berke İçten

MALİYETİ 30 MİLYAR TL

Sektörün taklit üretim nedeniyle büyük bir mağduriyet yaşadığını belirten İçten, “Vergi ve istihdam kayıplarını hesapladığımızda çakma ayakkabının Türkiye’ye yıllık maliyeti en az 30 milyar lirayı buluyor” dedi. “Şubat ayında 6 bakanlık temsilcisiyle bir çalıştay yaptık, taklit ürünlerin satış kanallarının kapatılmasını önerdik. Cezai yaptırımlar başladı. Ancak çok ciddi cezalar uygulanmasını istiyoruz” diyen İçten, şu öneride bulundu: “Bu firmalar bu kalitede üretim konusunda kendilerini geliştirmişlerse, bir proje geliştirilip markaları ikna edip bu ürünlerin orijinallerini üretmeleri için onları destekleyebiliriz.”

FİYATTA NAPOLİ’Yİ SOLLADIK

İçten’in aktardıklarına göre, yüksek ham madde fiyatlarından dolayı Türkiye’de üretim yapmak, çoğu zaman İtalya’dan bile daha pahalı hale geldi. Bu da yurt içinde markalı üretim yapan fabrikaların ya kapanmasına ya da kapasitelerini daraltmalarına yol açtı. Türkiye’deki ham madde fiyatlarının yüksekliği nedeniyle Vietnam’da 11 dolara üretilen bir spor ayakkabının Türkiye’de 17 dolara üretildiğini söyleyen İçten, “Hindistan’da 15 dolara, Çin’de 17 dolara, Napoli’de 37 dolara üretilen bir deri ayakkabı ise Türkiye’de 39 dolara mal oluyor” dedi.

‘MARKALAR YATIRIMA GEREK DUYMUYOR’

“Vietnam’dan malı yükleyip Türkiye’ye getirdiğimizde, vergiler dahil uygun hale geliyor” diyen İçten, “Bu yüzden markalar Türkiye’de yatırım yapmaya gerek duymuyor; ‘niye yatırım yapalım ki’ diyorlar. Türkiye’ye yatırımının teşvik edilmesi için bakanlıkla görüşüyoruz” dedi.

GENEL GİDERLERDE İNDİRİM TALEBİ

İçten, sektör adına şu talepte bulundu: “Ayakkabı gibi Türkiye’nin küresel ölçekte söz sahibi olduğu sektörlerde faaliyet gösteren firmalara üretimi ve ihracatıyla orantılı olarak SGK primi, elektrik ve doğalgaz faturaları ile vergilerde, yani genel giderlerde indirim uygulanabilir. Bu zorlu süreç atlatılana kadar ayakkabı sektörü için kısa çalışma ödeneğine benzer bir destek gündeme alınmalı.”

İSTİHDAMDA 100 BİN KİŞİLİK KAYIP

TASD Başkanı Berke İçten, “Kapasite geçen yıla göre yüzde 50 düştü. Fabrikalar yüzde 20-25 oranında kapandı. İstihdamda en az yüzde 25’lik kayıp yaşandı. Bu da bir yıllık dönemde yaklaşık 100 bin kişiye tekabül ediyor” dedi. Kaybettikleri personelleri başka sektörlere kaptırdıklarını anlatan İçten, “Yarın öbürgün işler açıldığında, yeniden siparişler gelmeye başladığında personelimizi geri kazanamayacağımız endişesi yaşıyoruz” diye konuştu. Ayrıca, İstanbul Hadımköy’de 80 kişi çalışan bir fabrikanın 30 kişiye düştüğü; 55 çalışanlı başka bir küçük ölçekli işletmenin ise 17 kişiye gerilediği bilgisini veren İçten, bu örneklerle kapanmak için sırada bekleyen firmaların olduğuna dikkat çekti.

İHRACATTA SERT DÜŞÜŞ

YÜKSEK maliyetler nedeniyle rekabetçiliğini kaybeden ayakkabı sektörünün ihracatı azalırken ithalatı sert artıyor. Bu da, yıllardır cari fazla veren sektörün artık açık veren bir konuma düşmesine yol açıyor.“2023’te ise 299 milyon çift ihracat karşılığında 1.2 milyar gelir elde edebildik” diyen İçten, “İhracatımız geçen yıl adet olarak yüzde 21, değer bazında yüzde 3.2 geriledi. Aynı dönemde ithalatta ise olağanüstü bir artışla karşı karşıya kaldık. Son yıllarda 400-500 milyon dolar cari fazla veren sektör, 2023’ü 130 milyon dolar açıkla kapattı” dedi. Tablonun ağırlaştığını belirten İçten, “İlk dört ayda 120 milyon doların üzerinde cari açığımız var” diye konuştu.

‘FABRİKALARIN YÜZDE 30’UNU KAYBEDEBİLİRİZ’

TASD Başkanı Berke İçten, yıl sonu beklentilerine yönelik de tahminlerde bulundu. Devletten bekledikleri destek talepleri karşılık bulmazsa ihracatın yıl sonunda yıllık bazda yaklaşık yüzde 35-40 gerileyeceği öngörüsünde bulunan İçten, “Bu da ihracatın 700-800 milyon dolara gerilemesi demek. İthalat da 1.6 milyar dolara ulaşır. Fabrikaların da bir kısmını kaybetmiştik, koşullarımızda bir değişiklik olmazsa kalanların da yüzde 30’unu kaybedeceğimizi değerlendiriyoruz” dedi.

HER ALANDAN KATILIM

Bu kapsamda Ticaret Bakanlığı ve Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) öncülüğünde, Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Türk Patent ve Marka Kurumu ve Türk Standartları Enstitüsü’nün temsilcileri, ilgili yargı mensupları ve akademisyenler ile“Ayakkabı Sektöründe Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerileri Çalıştayı” gerçekleştirildi.

ÜRÜNLER TOPLATILACAK

Sektörün uzun süredir mücadele ettiği bu konunun önemli bir aşamaya geldiğini vurgulayan TASD Başkanı Berke İçten, Hürriyet’e bundan sonra atılacak adımları anlattı: “Sahte ürünler yerli üretime zarar veriyor. Çok büyük bir vergi kaybı var. Ayrıca 30-40 yıl markalaşmak için emek harcayan yerli üreticilerin tüm emekleri boşa gidiyor. Kamu ve özel sektörden 100 temsilci bu Çalıştay’da atılacak adımları tartıştı. Uluslararası markalar Türkiye’de kendi ürünleri ile ilgili ‘sahtecilik’ şikâyeti yapmadıkça ürünleri toplatılamıyordu. Onlar bize “Bu sizin sorununuz” diyordu. Ancak artık öyle olmayacak. Kamu bu konuda harekete geçiyor. Uluslararası firmaların şikayeti olmasa da tüm ürünler toplatılacak” diye konuştu.

‘HEPSİ YERLİ VE KAYITLI OLSUN’

Taklit üretimin çok büyük bir istihdama da ev sahipliği yaptığına değinen İçten, “Ayakkabıda sahtecilikle ilgili tam bir abluka başlıyor. Ama bunlar yapılırken biz kimsenin hapse atılmasını istemiyoruz. Orada üretim yapanlar bir şekilde kayıtlı üretime geçsin istiyoruz ya da yerli firmalar için üretim yapsınlar” dedi.

EK VERGİ BEKLENTİSİ

İçten, sahtecilikle mücadele kapsamında hazırlanacak yeni yasal düzenlemelere ek olarak sektörü koruma amacıyla uygulanması planlanan yeni ek vergilerin de yakında açıklanabileceğini söyledi. Ek vergilerin ithal ayakkabıda yeni fiyat artışlarına da neden olması bekleniyor.

KARGOCULAR DA DİKKAT EDECEK

TAKLİT ve kaçak ayakkabı ile mücadelede sosyal medya reklamlarına ilk önlemlerin gelmeye başladığını anlatan Berke İçten, “Bu yapıların en fazla satış yaptığı alanlar e-ticaret ve sosyal medya. Bu alanlarda artık eskisi gibi aktif olamayacaklar. Reklamlara müdahale olacak. Ayrıca perakende satış noktalarında daha fazla denetim gerçekleştirilecek. Nasıl kargo şirketleri silah, uyuşturucu madde taşıyamıyorsa sahte ayakkabı da taşıyamayacak. Bu konuda da sektör üzerine düşeni yapacak” diye konuştu.

SIFIR TOLERANS İLKESİYLE HAREKET

TİCARET Bakanlığı, Çalıştay’ın sonuçlarına ilişkin yaptığı açıklamada, ayakkabı sektörünün geleceği açısından önemli olan konu başlıklarını şöyle sıraladı: “Ayakkabı ürünlerine yönelik tüketici şikâyetlerinin asgari seviyeye düşürülmesi amacıyla, başta ayakkabı sektörü olmak üzere ilgili tüm paydaşlar tarafından gerekli tedbirlerin alınması; ‘sahte/taklit ayakkabı’ üretiminin ve satışının engellenmesi amacıyla, ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından gerekli tedbirlerin alınması ve bu alanda yapılacak denetimlere ağırlık verilmesi; ayakkabı ürün güvenliğinin sağlanması ve tüketici sağlığının korunması amacıyla, tüm paydaşlar tarafından ‘sıfır tolerans’ ilkesiyle hareket edilmesi.”

‘İLK ADIMI ATAN TRENDYOL OLDU’

ÇALIŞTAY’DA tüm katılımcılara sektörün nelerle mücadele ettiğini anlattıklarını söyleyen Berke İçten, “Onlara üretimden satış noktalarına kadar bu işin nasıl yapıldığını, kaçakçılığın ve sahteciliğin tüm boyutlarını, e-ticarette yapılan usulsüzlükleri anlattık. Tüm paydaşlar durumun farkına vardı ve yeni adımlar atılacak. Ancak sahteciliğin önemli bir ayağı e-ticarette önemli bir pazar yeri olan Trendyol ve onlar da bu Çalıştay’a katılım gösterdi. Bu konuda harekete geçen ilk katılımcı da Trendyol oldu. Kendileri de alınan önlemleri vurguladı ve yeni uygulamaları devreye alarak sahtecilikle mücadeleye destek olacaklarını bildirdiler” ifadelerini kullandı.

Berke İçten

 BİLGİ NOTU

2023’te 55 milyon çift ayakkabı ithal edilirken bu ithalatın değeri 1.4 milyar oldu. Ayrıca 2023’te 295 milyon çift ayakkabı ihraç edildi, bu ihracatın değeri ise 1.1 milyar dolardı.